Archiwa miesięczne: Sierpień 2016

Usuwanie komentarzy Skryby

Nazistowski troll którego bełkotliwych wypocin nie warto czytać ani wspominać u Tomassusa (ostatnio zwącego się Lechosławem Siewierskim) wpisał się tak:

Artykuł skopiowano tu z mojej witryny bez mojej wiedzy i zgody. Nie życzę sobie, by zostawiali pod nim komentarze hejterzy w rodzaju osobnika o ksywie skribha, którzy są tak prymitywni, że jedyne, co potrafią powiedzieć, to jest to, że mnie nie lubią, tudzież obrzucają mnie stekiem wyzwisk. Tego rodzaju chamów powinno się usuwać z przestrzeni publicznej. Powinni najpierw wrócić do szkoły, zdobyć nieco wiedzy, a do tego ogłady, a dopiero wtedy wypowiadać się, na jakikolwiek temat.

W związku z działalnością tego hejtera żądam zablokowania jego komentarzy zawierających ataki personalne przeciwko mojej osobie, a w razie odmowy zablokowania tego osobnika, domagam się usunięcia stąd mojego tekstu.

Mój artykuł jest i będzie dostępny na mojej witrynie, tam jednak nie ma i nie będzie możliwości jego komentowania. Nie zamierzam dyskutować z prymitywnymi hejterami na żaden temat. Chcę mieć spokój. I to uzasadnia moje żądanie.

Wcześniej były tam komentarze Skryby ale zniknęły. Osobnik ten (Grzegorz Jagodziński) przyznaje że sam nie jest z wykształcenia lingwistą a odnosi się tak jakby miał co najmniej doktorat. Musi że ma potężnych mocodawców dla swojej działalności propagandowej. Jak to się boi komentarzy Skryby. 😀 😀 😀

Witam na mojej witrynie internetowej. Mieszkam w Libiążu w województwie małopolskim. Z wykształcenia jestem biologiem, ale moje zainteresowania wykraczają daleko poza tę dziedzinę wiedzy.

lub

Z wykształcenia jestem biologiem, ale interesuję się także językoznawstwem i innymi dziedzinami nauki.

http://grzegorj.interiowo.pl/infopl.html

Reklamy

Slawizacja Europy i Azji czyli języki indoeuropejskie a genetyka

Stary artykuł Adriana Leszczyńskiego z maja 2014 roku. Po raz pierwszy ukazał się na Tarace. Tam też był komentowany. Myślę że warto przeczytać te stare komentarze z wielu powodów. Mnie zainteresowała dyskusja związana ze słowem książę. Na Tarace szybko ją zakneblowano. Postanowiłam ją odgrzać na innym moim blogu. Od tego czasu dowiedzieliśmy się sporo nowych rzeczy. Badania genetyczne wywracają postdziewietnastowieczną (współczesna wersja historii powstała gdzieś wtedy) historię do góry nogami.

Zaś co do powstania etnosu bałtyjskiego to wyewoluował on ze zmieszania Słowian i Finów. Gdy słowiańska kultura ceramiki sznurowej dotarła na tereny gdzie wcześniej występowała kultura Narwa zmieniła się tam kultura materialna i typ antropologiczny człowieka.
In the western regions this revolution has been proposed to be a quick, smooth and internal change that occurred at the preceding Funnelbeaker culture, having its origin in the direction of eastern Germany.[12] Whereas in the area of the present Baltic states and East Prussia, it is seen as an intrusive successor to the southwestern portion of the Narva culture. However, today Corded Ware is now everywhere seen as intrusive, though not necessarily aggressively so, and coexisting with earlier indigenous cultures in many cases.
https://en.wikipedia.org/wiki/Corded_Ware_culture#Origins_and_development

Dragomira

***

Podobieństwa pomiędzy językami, zaliczanymi dziś do rodziny języków indoeuropejskich, zauważono już w połowie XVII w. Wówczas to holenderski uczony Marcus Zuerius van Boxhorn porównał ze sobą pięć języków – niderlandzki, grecki, łacinę, perski i niemiecki – i doszedł do wniosku, że języki te muszą być ze sobą spokrewnione i musiały mieć wspólnego językowego przodka. Do swojego zestawienia dodał on, w późniejszym czasie, języki słowiańskie, bałtyjskie i celtyckie.
Powszechnie jednak za odkrywcę podobieństwa języków indoeuropejskich uchodzi brytyjski orientalista sir William Jones . Dokonując przekładów dzieł literatury indyjskiej i perskiej zauważył podobieństwa między sanskrytem, greką i łaciną i uznał, że wszystkie te trzy starożytne języki musiały wywodzić się ze wspólnego im prajęzyka, nazwanego językiem praindoeuropejskim. Jones do tej grupy zaliczył także języki germańskie i celtyckie. Później zaliczono do tej rodziny również języki słowiańskie, bałtyjskie i inne.[1] Badania nad pokrewieństwem języków indoeuropejskich prowadzone są do dziś.[2] W ostatnich latach pomocna w badaniu tych języków, i ich pokrewieństwa, stała się nauka, która pozornie z językami nie ma nic wspólnego. Mam tu na myśli genetykę, dzięki której coraz więcej możemy wiedzieć na temat rozprzestrzeniania się populacji ludzkich na Ziemi i o ich wzajemnym pokrewieństwie. Dzięki genetyce odkryto dość zaskakujące pokrewieństwa populacji ludzkich. Nauka ta w znacznym stopniu pokazała także zbieżność pomiędzy pokrewieństwem genetycznym a językowym.
W niniejszym artykule przedstawię pokrótce, co na temat pokrewieństw językowych mówią nam badania genetyczne. W interpretacji tych badań należy zachować szczególną ostrożność, gdyż rozwój języków następował w drodze różnych, odmiennych od siebie zdarzeń. Skupię się na językach indoeuropejskich, do których zaliczają się języki słowiańskie, w tym nasz ojczysty, polski.

Haplogrupy, kentum, satem
Wszystkie języki indoeuropejskie łączy w genetyce haplogrupa R1 męskiego chromosomu Y (tzw. Y-DNA). Znaczy to, że większość osób posiadająca tę haplogrupę, mówi dziś którymś z języków indoeuropejskich. Trwają spekulacje, gdzie miała początek populacja mówiąca pierwotnym językiem praindoeuropejskim.[3] W kwestii tej wypowiadali się już zarówno językoznawcy, jak i archeolodzy, a obecnie czynią to także genetycy.Pominę ten problem, gdyż nauka nie jest w stanie obecnie dać jednoznacznej odpowiedzi na te pytanie. Skupię się na tym, co działo się z ludnością o wspomnianej haplogrupie, a tym samym jak ewoluował język praindoeuropejski i jak dzielił się na grupy.
Haplogrupa R1 dzieli się na dwie wielkie podgrupy: R1a i R1b. Tak się niebywale składa, że podział ten odpowiada w znacznej części również podziałowi językowemu. Powszechnie języki indoeuropejskie dzieli się także na dwie wielkie grupy: satem i kentum.[4] Języki satemowe przeszły proces fonetyczny, w wyniku którego praindoeuropejskie miękkie „k’, g’, g’h” przeszły zwykle ostatecznie w „s, z”, w litewskim w „š, ž”, a w językach indoaryjskich w „ś”. Natomiast w językach kentumowych upodobniły się do siebie szeregi głosek „k’ / k” przechodząc w jednolite „k”, a labialna głoska „kw” zachowała swoją odrębność. Do języków satemowych zaliczają się: w Europie – języki bałtosłowiańskie, w Azji zaś języki z grupy indoirańskiej, w skład których wchodzą języki indoaryjskie, irańskie i nuristańskie. Ludność mówiącą językami satemowymi łączy w genetyce haplogrupa R1a.
Do grupy kentum należą zaś języki głównie zachodnioeuropejskie z grupy italo-celtyckiej (w tym współczesne j. romańskie) oraz germańskiej. Językami celtyckimi, romańskimi i germańskimi mówi w Europie w przeważającej większości ludność o haplogrupie R1b.

Bałtowie, Słowianie, Ariowie
Pokrewieństwo języków bałtosłowiańskich z indoaryjskimi widoczne jest też w podobnym słownictwie. Co ciekawe, dość silne podobieństwo zachowały słowa związane z wiarą i religią. Niektórzy autorzy stare słowiańskie słowa związane głównie z wiarą, jak „Bóg”, „święty”, „watra”, „mogiła”, „raj”, „niebo” uznają za irańskie zapożyczenia. Twierdzenia te wzięły się z mało przekonujących koncepcji, które do dziś funkcjonują w nauce. Dość powszechnie uważa się bowiem, jakoby na stepach Ukrainy mieszkały w starożytności irańsko-języczne plemiona Scytów i Sarmatów. Poglądy te, oparte na mało wartościowych przesłankach językowych, rozpropagowali zachodnioeuropejscy badacze. George Hinge, a potem Heinrich Tischner dostrzegali w końcówkach zapisanych pięciu scytyjskich imion, irański rzeczownik kšaya „władca”. I to jest cała teoria o „irańskości” Scytów. Ponieważ na podstawie tej mglistej teorii, Scytów uznano za Irańczyków, to tym samym uznano za nich także Sarmatów oraz, m.in. Alanów.[5] Teorię tę poparto następnie podobieństwem kolejnych kilku scytyjskich słów do słów irańskich. Nie zauważono jednak, lub raczej nie chciano zauważyć, że te same słowa występują w językach słowiańskich. Z tymi fantazjami dość skutecznie rozprawiła się genetyka.
Stare aryjskie źródła pisane wspominają, że do Azji przybyły z północy plemiona białych wojowników, zwanych Ariami. Plemiona te podbiły miejscową ciemnoskórą, drawidyjską ludność i przyniosły ze sobą indoeuropejski język, w tym wspomniane wyżej słowa. To same słownictwo, jako wspólne dziedzictwo, zachowało się u kuzynów Ariów, którzy pozostali w Europie, skąd wywędrowali Ariowie, a którzy dali, wiele wieków później, początek Słowianom. Zarówno Ariów jak i Słowian łączy haplogrupa R1a, ta sama budowa antropologiczna oraz podobny język – indoeuropejski z grupy satem. Zatem trzy nauki: genetyka, antropologia oraz językoznawstwo są zgodne w sprawie pochodzenia i pokrewieństwa Ariów ze Słowianami. Ariowie i ich potomkowie dali także początek państwu perskiemu. Ich migracja szła w jedną stronę – z Europy do Azji. Dowodem na to jest fakt, że współczesna populacja azjatycka o haplogrupie R1a różni się szczegółowymi kladami genetycznymi od populacji europejskich o haplogrupie R1a. Znaczy to tyle, że oddzielenie się grupy azjatyckiej od europejskiej było trwałe i nie było migracji powrotnej z Azji do Europy. Azjatyccy nosiciele haplogrupy R1a posiadają głównie klad SNP-Z93, który jest rzadko spotykany w Europie. Natomiast klady europejskie haplogrupy R1a praktycznie nie występują w Azji. Wynika z tego, że żadni „Irańczycy” nie grasowali po stepach Ukrainy. Genetyka przyniosła dodatkowe dowody na poparcie tej tezy. Wyniki badań kopalnego Y-DNA ze szkieletów scytyjskich z terenu Ukrainy i Rosji potwierdzają bliskie pokrewieństwo starożytnych Scytów ze współczesnymi Słowianami (haplogrupa głównie R1a-Z280). Natomiast wspomniane słowa, jak i wiele innych, to nie żadne zapożyczenia, lecz słowa o tych samych korzeniach, które mimo rozejścia się kuzynów – zachowały swój byt zarówno u Ariów azjatyckich, jak i u ich kuzynów Prasłowian pozostałych w Europie. Stąd podobieństwa słów scytyjskich do słów irańskich jak i słowiańskich.
Wniosek, jaki się z tego nasuwa, jest dość zaskakujący: Scytowie i Sarmaci to w linii prostej przodkowie Słowian, głównie wschodnich. Stąd wyśmiane „legendy” o sarmackim pochodzeniu polskiej, głównie kresowej, szlachty nie można dłużej uważać za bajki. Podobieństwo scytyjskich słów do słowiańskich tym bardziej tę teorię potwierdza. Warto wspomnieć, że cała Wschodnia Europa zwana była w starożytności najpierw Scytią, a następnie Sarmacją. Tak wielki lud nie mógł tak nagle zniknąć z tego olbrzymiego obszaru. Genetyka potwierdza, iż gen R1a był na tym obszarze obecny od tysięcy lat. Nigdzie nie zniknął, jest tu nadal. Podobnie jak satemowy indoeuropejski język, będący w linii prostej przodkiem współczesnych języków słowiańskich i w pewnym stopniu bałtyjskich.

Bałtowie a Finowie
Dwa współczesne małe bałtyjskie narody – litewski i łotewski, mówią językami uznawanymi za dość archaiczne. Często wykazywane jest ich pokrewieństwo z językami słowiańskimi. Również genetyka łączy narody bałtyjskie ze słowiańskimi. Jak nietrudno się domyślić, wspólną ich cechą jest haplogrupa R1a występująca u znacznego odsetka obu grup ludności. Stąd niewątpliwie wynika ich wspólne pochodzenie. Zastanawiające jest jednak pytanie: dlaczego języki bałtyjskie wyodrębniły się od wspólnej grupy, jaką tworzyły z językami słowiańskimi? Wśród wielu koncepcji, moją uwagę zwróciła jedna. Mówi ona o tym, że języki bałtyjskie powstały poprzez nałożenie się jakiegoś języka ugrofińskiego na język prasłowiański. Trudno mi w tej sprawie wyrokować, gdyż języki ugrofińskie, jak i bałtyjskie, są mi nieznane, jednak jeśli okazałoby się to potwierdzoną naukowo prawdą, to genetyka tym bardziej potwierdziłaby tę koncepcję. Łotysze – to genetycznie w 40 procentach ludność R1a, a w 38 procentach ludność o haplogrupie N (najliczniej występującej wśród ludów ugrofińskich). Podobnie rzecz przedstawia się u współczesnych Litwinów: 42% to N, zaś 38% to R1a. Zatem podział pomiędzy obie haplogrupy jest niemal równy i można w uproszczeniu uznać, że wynosi 40% na 40%. Stąd hipotetyczny wniosek, że Bałtowie i ich język powstał poprzez zmieszanie się dwóch różnych genetycznych populacji, które mówiły odmiennymi językami. Symbioza Prasłowian, z jakąś starą ugrofińską populacją, dała początek nowej grupie językowej, zwanej dziś bałtyjską.[6]

Celtowie, Germanie
Jak już wspomniałem, genetycznie Europa Zachodnia to domena haplogrupy R1b, a językowo – języków indoeuropejskich kentumowych. Pierwotnie ludność R1b musiała mówić językiem praitalsko-celtyckim, który z czasem rozdzielił się na języki celtyckie i italskie. Z dialektów italskich zrodziła się łacina, która za sprawą podbojów Imperium Rzymskiego rozprzestrzeniła się po Europie. Łacina zaś dała początek współczesnym językom romańskim. Powstały one na skutek nałożenia się łaciny na miejscowe języki różnych plemion. Języki celtyckie, niegdyś obecne na terenie sporej części Zachodniej Europy, uległy w dużej części zanikowi, głównie za sprawą właśnie łaciny. W swej dawnej postaci przetrwały tylko na półwyspie Bretońskim oraz na Wyspach Brytyjskich, gdzie zostały zepchnięte w czasach średniowiecza do defensywy, za sprawą angielskiego. Dziś językami celtyckimi mówi zaledwie kilkaset tysięcy ludzi, jednak poczucie celtyckich korzeni jest wciąż bardzo silne u kilku europejskich narodów, które w znacznej części zatraciły swój celtycki język.
Wspominając język angielski płynnie przechodzimy do kwestii powstania języków germańskich. Historia ich powstania jest nieco bardziej skomplikowana. Na początek zacytuję polską Wikipedię, która w haśle „Język pragermański” przytacza taką oto informację:
„Początki języka pragermańskiego owiane są tajemnicą. Niektórzy językoznawcy wysuwają ostrożne hipotezy, że język ten powstał w wyniku nawarstwienia się późnych dialektów praindoeuropejskich na bliżej nieokreślony substrat języków uralo-ałtajskich. Inne hipotezy wskazują raczej na substrat azjanicki . Dowodem takiego właśnie przebiegu wydarzeń ma być fakt występowania we współczesnych językach germańskich dużej liczby słów nieindoeuropejskiego pochodzenia – zwłaszcza tych związanych z morzem i żeglugą, np. niem. See, ang. sea, niderl. zee, szw. sjö (rekonstruowana forma pragermańska – *saiwi-, *saiwa-) obok indoeuropejskich nazw niem. Meer (por. pol. morze, łac. mare). Należy tu jednak jeszcze cały szereg wyrazów ogólnych, takich jak niem. trinken – ang. drink – szwedz. dricka (=pić; rekonstruowana forma pragerm. *drenk); niem. Weib –ang. wife (=kobieta, żona; rekonstruowana forma pragerm.: *wiba)”.
W świetle najnowszych badań genetycznych, teoria nałożenia się języka indoeuropejskiego na bliżej nieokreślony język, zdaje się mieć dodatkowe argumenty. Genetyka dowodzi, że staroeuropejska ludność o haplogrupie I1 męskiego chromosomu Y, zamieszkująca w zamierzchłych czasach Skandynawię, zmieszała się z indoeuropejską ludnością o haplogrupie R1a oraz R1b. Badania genetyczne wskazują, że ludy germańskie, w tym zwłaszcza skandynawskie, to mieszanina trzech wspomnianych grup genetycznych. Również języki germańskie, a konkretnie ich przodek – hipotetyczny język pragermański, uważany jest za język kreolski, czyli za mieszaninę innych języków.
I tak, jak wspomina polska Wikipedia, jakiś dawny indoeuropejski język nałożył się na język wcześniejszy. Dziś, dzięki genetyce, wiemy, że były dwa indoeuropejskie języki, które nałożyły się na język „staroeuropejski”, którego nazwę właściwiej „językiem staronordyckim” w odróżnieniu od hipotetycznego języka Staroeuropejczyków bałkańskich o haplogrupie I2a1. Zatem nauka ścisła, jaką jest genetyka, przyszła w sukurs nauce starszej,językoznawstwu, i potwierdziła wcześniej wysnuwane teorie, jednocześnie rozszerzając wiedzę na ten temat.
Jak już wyżej to opisałem, wiemy jakim językiem mówiła ludność o haplogrupie R1a. Był to język z satemowy z rodziny języków indoeuropejskich. Ponieważ języki germańskie zalicza się do języków kentum i ponieważ wśród ludów germańskich gen R1b dominuje, możemy domniemywać, iż największy wpływ na powstanie języka pragermańskiego miała populacja ludzka o wspomnianej haplogrupie, która mówiła językiem lub językami praceltyckimi, lub praceltycko-italskimi. Na powstanie języka pragermańskiego wpływ miała także populacja o haplogrupie R1a mówiąca językiem prasłowiańskim. Niewątpliwie wpływ ten miała też wspomniana ludność staroeuropejska ze Skandynawii o haplogrupie I1. Niestety, nie wiemy jakim językiem mówiła ta ludność. Od dawna czynione są próby zidentyfikowania tego języka. Niektórzy językoznawcy twierdzą, że aż 1/3 słów w językach germańskich ma pochodzenie nie-indoeuropejskie.[7] Językoznawcy wyszukali takie słowa w językach germańskich. Słowa te zdają się nie być podobne do słów występujących w innych językach indoeuropejskich. Stąd wniosek, że musiały pochodzić od jakiegoś innego, nie-indoeuropejskiego, nieznanego języka. Wynika z tego, że ludność o haplogrupie I1 wniosła swój udział w powstanie języka pragermańskiego, choć wpływ ten był mniejszy niż łączny wpływ populacji indoeuropejskich o haplogrupach R1b oraz R1a. W przeciwnym razie języki germańskie nie byłyby zaliczane do rodziny języków indoeuropejskich, a tym bardziej do grupy kentum tych języków.

* * *

Na podstawie powyższych przykładów, które ukazują jak łączą się języki z genami, można wysnuć wniosek, iż genetyka w ciągu zaledwie kilkunastu lat zdążyła wnieść duży wkład w poznanie zagadnień związanych z pochodzeniem etnosów i ich języków. Nie da się ukryć, że badania genetyczne zdążyły zrewolucjonizować poglądy na te, jak i inne tematy. Czas pokaże, jakie kolejne ciekawostki i tajemnice odkryje przed ludzkością ta specyficzna dziedzina nauki. Warto im się na bieżąco przyglądać.
Adrian Leszczyński

Ślady słowiańszczyzny zachowane w nazwach miast i rzek III

A teraz dla tych co przetrwali lekturę nazw miejscowości (szacun), albo po prostu przeskoczyli do tego momentu (wybaczam oczywiście) mam teraz ciekawe zagadnienie dotyczące pochodzenia nazewnictwa rzek i miejsc i związany z tym prawdziwy zasięg osadnictwa lub przynajmniej znaczącej bytności Słowian z odległej przeszłości.

Według mnie zasięg osadnictwa bardzo dobrze odzwierciedlają nazwy geograficzne a w szczególności rzeki, które w olbrzymiej części zachowały pierwotne, czyli prastare nazwy, nadane przez ludy osiedlające się na danym obszarze jako pierwsze. Oczywiście niektóre uległy zniekształceniu lub zamianie na lokalne nazwy, ale zachowały coś z pierwotnych nazw.

Słowiańskie-Wendyjskie nazwy rzek miały często w nazwie człony „-dawa” lub „-nara”.

Zaczynam od członu „-dawa” co według mnie oznacza „dająca”:

Rzeka Sprewa – to dawna Szpredawa lub Szprodawa w zależności od źródeł – według mnie nazwa znaczyła pierwotnie: „dająca szproty”. Skoro puszcza dawała zwierzynę, to rzeka dawała swoje dary.

Obecna rzeka Mandawa to słowiańska Żytawa (nawet miejscowość obok rzeki pozostała Zittau co pomimo zniemczenia jest dość czytelne i pasuje a co można znaleźć w powyższym spisie miejscowości pod numerem 104), ale analogicznie jak ze Sprewą, gdzie skrócono końcówkę zapewne pierwotnie nazwa brzmiała Żytodawa co według mnie znaczyło pierwotnie: „życie dająca”. Życie roślinom (nawodnienie) jak i ogólnie.

Mamy też Windawę na Łotwie – tu też nad rzeką Windawą, miasto Windawa (podobnie jak nad Żyta(da)wą miasto Żytawa). Niestety nie ustaliłem jeszcze co może oznaczać w nazwie człon „win”, natomiast podaję jako przykład nazwy rzeki o słowiańskiej nazwie z terenów wschodniej Europy.

Co można powiedzieć o belgijskim mieście Gandawa (znanym także po zmianie nazwy jako Ghent)? Leży na rzeką o nazwie Leie – jak od słowa leje, lać, zlewać. Gan to słęp, inaczej trójkątna sieć rybacka. Czyżby była to pierwotnie miejscowość w której trudniono się wytwarzaniem sieci rybackich? Gan dawa – „sieci rybackie dająca” ? Wszak leży u zbiegu rzek (kojarzy mi się tu przy okazji nazwa rzeki Ganges co może jedynie być zbieżnością przypadkową, ale nigdy do końca nie wiadomo skoro i tam byli Ariowie-Słowianie).

Gandawa leży także nad rzeką Skalda, nie znalazłem jednak żadnego tłumaczenia bezpośredniego dla tej nazwy ani też oprócz końcówki „-da”, pozornie nie ma żadnego znaczenia słowiańskiego. Jednakże ta końcówka „-da” sugeruje że to jakaś pozostałość po przeszłości, zatem pierwszy człon musi mieć jakieś znaczenie. Skalda to spolszczona nazwa Schelde, na starych mapach pisana jako Szelda. Dla pierwszego członu Szel lub Schel też nie ma tłumaczenia, ale wikipedia wyprowadza etymologie od „schol” „skol” „sceald” „shoal” co oznacza mieliznę, ławicę. Zatem dopiero wywody etymologiczne ukazują sens nazwy Schelda jako „ławice-da” lub „ławice-dająca”. Nie dziwne, że osada nad tą rzeką została nazwana Gandawa, czyli „sieci rybackie dająca”. Są ławice, trzeba łowić sieciami, to logiczne…

Innym znaczeniem tej nazwy rzeki może być wspomniane znaczenie mielizna, ponieważ jak się we wtorek 9 sierpnia przekonałem zupełnie przypadkiem przy wejściu na plażę niedaleko Jarosławca, mielizna to synonim ławicy. Obok plaży stoi duży drewniany informator na temat historii Morza Bałtyckiego, a na nim były oznaczone płycizny M.Bałtyckiego nazwane ławicami: Ławica Orla, Ławica Odrzana itp., poniżej grafika pokazująca to samo co na tym informatorze z nazwami płycizn (występuje tu też nazwa Rynna, o czym napiszę poniżej odnośnie omówienia kolejnych rzek):

2433f34affa02f9ac332034e37953495

https://pl-static.z-dn.net/files/d3f/2433f34affa02f9ac332034e37953495.jpg

Wracając do sedna, rzeka Szelda mogła oznaczać zarówno „ławicę dająca” jak i „mieliznę dająca” czyli przejście, bród dająca. Jedno nie wyklucza drugiego. Oglądałem kiedyś film przyrodniczy, gdzie pokazano jak delfiny w grupach stosowały taktykę zagonienia ławic rybnych na płycizny i tam już bezpośrednie kończyły polowanie. Skoro delfiny doszły do takiej strategii to chyba nie można odmówić takiego wykorzystania płycizn ludziom, prawda? Także Szelda – ławicę (ryb) dająca i jednocześnie mieliznę dająca.

Z ciekawostek na tej samej mapie gdzie jest nazwa rzeki Szelda, znalazłem miasto Salzburg które tam ma nazwę Solnogród. Mogę podać link jak ktoś życzy, poniżej:

http://web.archive.org/web/20110817153644/http://halat.pl/slowianszczyzna_zachodnia_i_germania.pdf

Drugim członem słowiańskim w nazwach rzek jest „-nara”.

Bo „nara” to „woda” to (z reguły) „nurt” jeśli mówimy o rzece.

Istnieje ta nazwa wody w Sankskrycie, istnieje też w języku litewskim, istnieje w wielu nazwach na tereniu krajów słowiańskich lub tam gdzie można podejrzewać że Słowianie dotarli.

Z rzek mamy w Polsce Narew.

Mamy także Nur czyli obecny Bug.

W Rosji rzeka Nara wpada do Oki, są też stawy Nara.

Także w Rosji są rzeki Narma oraz Ninur.

Jest Narwa w Estonii (leży na nią miasto Narwa).

Na Bałkanach rzeki Naretwa, Narenta.

Rzeka Narn (nazwa dawna) w Austrii, wpada do Dunaju.

Nura (obecnie Tanaro) dopływ Padu we Włoszech. A sam Pad czyżby to rzeka która wPADa do morza? Gra słów, skojarzenia, ale…?

Rzeka Arno we Włoszech wpada do Morza Liguryjskiego kolejny przypadek zaniku początkowej głoski „N”?

Rzeka Nar (kiedyś) obecnia Nera to główny dopływ Tybru (Włochy).

W Hiszpanii płynie Manzanara – zakładam że to nazwa nadana jeszcze przez Wandalów (zastanawiam się jeszcze czy człon Manza – może mieć coś wspólnego z nazwą innej rzeki Moza, brzmi podobnie, będę to drążył).

Dalej wyliczając: Nura rzeka w Kazachstanie.

Nura (nazwa dawna) to dopływ Gangesu, leży nad nią miasto Nurralapur.

Skoro wcześniej wspomniałem o zasięgu południowym osadnictwa / nazewnictwa to i o północnym zasięgu też trzeba, a mam tu na myśli miasto Narwik. Według etymologii nazwa pochodzi od staronordyckiego „Narja” oznaczającego wąski cypel lądu i „wik” – osiedle. Według mnie człon Narja może i jest pochodzenia staronordyckiego, ale uważam że staronordycki pochodzi od języka prasłowiańskiego. Zatem Narja może po przekształceniach języka na przestrzeni stuleci oznaczać cypel, ale pierwotnie wzięło się właśnie z wody – ze słowa Nara i właściwie oznacza coś pomiędzy wodą. Odnośnie wywiedzenia języka staronordyckiego z prasłowiańskiego też chciałbym zrobić krótki artykuł w niedalekiej przyszłości – chociażby dlatego żeby poprzeć powyższą teorię o pochodzeniu nazwy miasta Narwik od słowa „nara” czyli wody (a przy okazji będzie też coś o runach i rozprzestrzenianiu się języka mówionego i pisanego).

Jest takich nazw w Europie o pochodzeniu słowiańskim znacznie więcej. Znaczy nie tylko w Europie ale tam gdzie według wszelkich danych sięgał język Słowian, pierwotnie Ariów, Wenetów, Wenedów, Windów. Już samo znaczenie Weneci – niebiescy, sugeruje że ich życie i gospodarka były oparte na wodzie, modrej, błękitnej czy to w rzekach czy w jeziorach czy w morzach, także idźmy dalej:

Rzeka Aare z niemieckiego, Aar z francuskiego, albo Ara w retoromańskim (czyżby z czasem zaniknęło początkowe N a pierwotnie nazwa brzmiała Nara?), rzeka w Szwajcarii, dopływ Renu, leży nad nią miasto Aarau (Narau?). Co ciekawa rzeka Ara wpada do jeziora Thun (wygląda to na słowiańską toń – porównajcie np. z Don, Dunaj, albo ze słowem tonąć).

Rzeka Izara we Francji mająca źródło swojej nazwy rzekomo (pasuje to słowo) w celtyckim isisar co znaczy bystry, silny, szybki. Ale ten kto wywodził z tego słowa nazwę rzeki chyba nie znał słowiańskich nazw takich jak Ostrów (od ister), wszystkie Ostrowy wzięły nazwę od tego że rzeka tam gdzie tworzy się Ostrów (czyli wyspa) jest bystra, prąd jest silny, ponieważ rzeka się zwęża a jak wiadomo z prawa Bernouliego tam gdzie przepływ się zwęża tam rośnie prędkość przepływu cieczy, także wiadomo… Wyspy mają ostry kształt, tak są kształtowane przez nurt rzeki.

W Polsce i Czechach płynie bowiem inna rzeka o bliźniaczej nazwie Izera.

Jest też Izara niemiecki dopływ Dunaju o źródłach w Austrii, tutaj ciekawe zdjęcie potwierdzające że Izara i Ostrowy mają dużo wspólnego, wyspa na wyspie :

800px-Isar_an_der_Wittelsbacher_Bruecke_Muenchen-4

Wymienię jeszcze kilka rzek i spróbuję dojść do pierwotnego znaczenia ich nazw a przy okazji i okolic tych rzek:

Rzeka Rodan we Francji – według mnie pierwotne znaczenie to „rodzący” (plony?), lub „dający urodzaj”. Można porównać wyprowadznie na blogu Skribh imienia Afrodyta: Ap-rodyta czyli z wody zrodzona. I przy okazji – nazwy wysp na Morzu Egejskim: Rodos i Karpatos – czy to nie nazwy nadane przez Dorów?

Rzeka Marna we Francji – czy to nie zniekształcone Narna?

Albo Loara Lo(n)ara ? Noara? Tutaj popuszczam wodze fantazji i twierdzę że skoro rzeki dawały urodzaj to kraina Akwitania to Aquidania, dająca wodę lub w konsekwencji od ilości wody i kwitnięcia roślin „Zakwitania”… Ale to tylko na zasadzie ciągu skojarzeń.

Na podobnej zasadzie wypaczenia pierwotnego słowa „nara” uważam że wszystkie duże zbiorniki wodne w Europie zwane Morzami czyli w starożytnych kronikach i na starożytnych mapach opisywane jako np. „Mare Adriatico” czy „Mare Mediterraneus” czy „Mare Aegeum” czy nawet „Mare Sarmaticus” zostały tak nazwane z powodu właśnie zniekształcenia pierwotnego zapisu i wymowy pierwotnej nazwy przez twórców tych map i kronik czyli Rzymian i trochę Greków.

Bo jak wiadomo Rzymianie pochodzą od Etrusków a ci z kolei od Słowian a Grecy też w jakimś stopniu mają wiele wspólnego ze Słowianami, przynajmniej starożytni Grecy poprzez Dorów.

Etruskowie posługiwali się pismem i mową, które były mocno zniekształconymi pochodnymi języka słowiańskiego co udowadniał Polak nazwiskiem Wolański a ostatnimi laty nawet odczytał język Etruski Pan Winicjusz Kossakowski używając do tego runów słowiańskich.

Na pochodzenie zapisu i alfabetu greckiego od run słowiańskich też są dowody, przynajmniej teoretyczne (m.in. praca Winicjusza Kossakowskiego, czy śmiałe teorie z blogu Ireneusza Ćwirko).

Wracając do rzek:

Rzeka Rhin, a może pierwotnie Ryń lub Rynna? Położone jest nad nią miasto Neureppin (podkreślam początek nazwy miasta: Neure), lecz odnośnie samego miasta to tylko spekujacja, bo być może Neu to od nowy, reppin to od rypin, co mogło znaczyć rybin – Nowy Rybin – to miasto też może mieć słowiańskie korzenie.

Podobnie Rhein – czyli Ren, a może Ryń – rynna? Jak wiemy z obecnego nazewnictwa przepływów wodnych na M. Bałtyckim występuje nazwa Rynna Słupska dla zagłębienia na dnie morza. Mamy też jezioro Ryń w Polsce, chyba nie bez powodu (jego kształt i głębokość).

Rzeka Ruhra, taka nazwa jak rynna czyli trochę inna rura…

Niemiecka rzeka Ucker (dawniej Wkra lub Ukra), północno wschodnie Niemcy.

Np. rzeka Lech (Niemcy) i obok miejsce dawnej bitwy na Lechowym Polu…

A obecne państwo Liechtenstein choć wzięło nazwę od założycieli to czy ich pierwotna nazwa z kolei to zniemczona Lechowa Skała (kamień)?

Odnośnie samego Liechtensteinu to w nim samym mamy np. Rheinau-Tentscha – tu się pcha na usta słowo TĘCZA. Samo słowo tęcza jest czysto słowiańskie, a zatem… W ogóle tam gdzie w języku niemieckim zapisane jest „sch” to już zachodzi podejrzenie że to zniemczony zapis słowiańskiego sz lub cz i można już badać pochodzenie niemieckiej nazwy od jakiegoś słowiańskiego przodka.

Z ciekawostek to znalazłem jeszcze na starych mapach w północnej Afryce rzekę Zawiła. Może miała dużo zakrętów jak dostała nazwę od Wandalów którzy się tam zapuścili? Kto zaprzeczy, a kto potwierdzi?

Na samym końcu powracam do polskich rzek, bo choć wspomniałem o paru w kontekście członu „-nara” to uważam że o tych większych z innymi nazwami pomimo tego że znaczenie i pochodzenie nazw wydaje się oczywiste, też wypada choć parę zdań napisać.

Wisła – teorii jest kilka: Wijsła (od wicia się w kraju Sławian), Wiskla (tu na zasadzie zależoności, bo znalazłem źródło w którym zapis nazwy Sklawinowie powinien być wymawiany Sławinowie z tego względu że w tym samym źródle autor starożytny zapisuję nazwę Wisły jak Wiskla właśnie), Wister (od ister – bystry), Vistula (łaciński zapis nazwy w związku z nieumiejętnością właściwej wymowy Wisła Wiskla Vistula – spróbujcie wymówić szybko Wiskla i Vistula a następnie Wisła ale tak po kresowemu). Nawet inna nazwa Wisły Wandala – rzekomo pochodzi od kombinacji wen-dół czyli wodny dół lub wodna dolina lub wene-dala co według mnie może oznaczać np. niebieska – dolina.

Odra – według mnie od koloru wody – modra, być może zanikło M na początku nazwy wynikające z niespójności przekazu przy zapisie na mapach starożytnych. Kojarzy mi się też do tego nazwa Odrowąż – co według mnie oznacza wijący się modry wąż w dolinie, przecież to obraz rzeki widziany z jakiegoś wzniesienia.

Warta – być może jako rzeka graniczna plemienna, sama sobą pełniła straż czyli wartę, a może pochodzi od słowa wartka czyli inaczej bystra. Uważam też że jak dająca dary była bardzo wartościowym ich źródłem, była po prostu siebie warta.

Jeszcze silę się na krótkie podsumowanie tego podwójnego wypracowania. Podwójnego bo zacząłem o miejscowościach a skończyłem na rzekach.

Śledząc uważnie nazwy miejscowości i rzek oraz próbując dociec ich znaczenie można określić pierwotny zasięg ludów mówiących językami słowiańskimi lub windyjskimi, jak kto woli. W tej pracy skupiałem się tylko na dużych rzekach bo to one według mnie pierwotnie jako pierwsze zyskiwały miano – nazwę, jako główne przeszkody lub miejsca gdzie zakładano osady. Jako duże rzeki lub rzeki graniczne poszczególnych plemion – warte były wyróżnienia szczególnymi nazwami. Pomniejsze rzeki, rzeczki i strumienie, których było mnóstwo i były pospolite zyskiwały lokalne nazwy, zakładam że znacznie później niż te główne, bardziej w celach orientacyjnych lub badawczych. Analogicznie do kanałów wodnych kopanych przez ludzi – te duże i znaczące mają swoje nazwy od samego początku, a któż nadaje nazwy pomniejszym kanałkom lub rowom melioracyjnym czy przydrożnym?

Mam nadzieję że zaciekawiłem i podsunąłem ciekawe informacje. Nie wyczerpałem tematu. Mam jeszcze kilka teorii, którymi być może niedługo się podzielę. Liczę też na jakąś wymianę korespondencji, bo czasem dyskusja daje więcej niż suchy artykuł.

Dziękuję za poświęcenie uwagi.

Pozdrawiam serdecznie czytelników

Karol – Słowomił

Ślady słowiańszczyzny zachowane w nazwach miast i rzek II

Miejscowości na terenie dolnych Łużyc (Delne Łuzicy):

  1. Babin Baben bei Drehna
  2. Barak Vorwerk bei Lubbenau
  3. Baran Bahren
  4. Barce Barzig
  5. Barść Forsta
  6. Barść Stary Alten-Forsta
  7. Berkława Berklau
  8. Beżkow Beskow
  9. Bjeła Góra Bielgure
  10. Bjełow Bohlow
  11. Bocyn Botzen
  12. Boroj Bohrau
  13. Boryń Bahren
  14. Bośac Boschwitz bei Lubbenau
  15. Briwałd Freiwalde
  16. Brjazanki Bresenchen
  17. Brjozow Birkenberge
  18. Brody Pforten
  19. Bronkowy Branke
  20. Bróżańce Scheuno
  21. Buchojc Klein-Beuche bei Lubbenau
  22. Buchow Gross-Beuche
  23. Bukow Buckow
  24. Bukowina Buchholz im Kreise Starkow
  25. Bukowinka Peitzendorf
  26. Bukowka Buckowke
  27. Buść Beutsch
  28. Butowka Bate
  29. Buźemyślje Bademausel
  30. Bżeź Sese bei Lubbenau
  31. Cerkwica Zerkwitz bei Lubbenau
  32. Cernjow Rutzke
  33. Cowe Zaue
  34. Cybalin Zibelle
  35. Damna Dahme
  36. Darbna Stara Alt-Dobern
  37. Derbno Dobern
  38. Dłope Kittlitz bei Lubbenau
  39. Dłusk Dolzig
  40. Dłużańki Stossdorf
  41. Dobrobuz Doberbus
  42. Dobryług Dobrolug
  43. Dolane Dolechen
  44. Domaśajce Domsdorf
  45. Drjonow Drehna
  46. Drobkowy Kahnsdorf
  47. Drochow Drochow
  48. Dube Duben
  49. Dublice Truplitz
  50. Dubojce Daubendorf
  51. Dubrawa Kruge
  52. Dwory Durrhofen
  53. Gasyn Gassen
  54. Geśćeraz Gasterode
  55. Glichow Glicho
  56. Golin Galen
  57. Goliśyn Golssen
  58. Gorańki Gorenchen
  59. Góze Kahnsdorf
  60. Gozna Gosda
  61. Grabice Grabendorf
  62. Grabin Finsterwalde
  63. Grabków Grabkow
  64. Granów Granow
  65. Grjeśna Griesen an der Neise Gutte
  66. Grość Kickebusch bei Lubbenau
  67. Groźiśćo Sonnenwalde
  68. Gubin Guben
  69. Gustoje Grossenbaide
  70. Hagnow Hahnchen
  71. Hartmanojce Hartmannsdorf
  72. Hogrozna Oggrosen
  73. Hołtna Altnow
  74. Hugline Orgeln
  75. Huśa Góra Hausberg
  76. Chańc Golbitz
  77. Chochoł Kuckelsberg
  78. Chółc Golzig bei Golssen
  79. Chósćik Lasdorf
  80. Chośeśće Schlabendorf
  81. Chudowina Mittenwalde im Kreise Starkow
  82. Chwałojce Quolsdorf
  83. Jaligojce Jocksdorf
  84. Jamnice Jamnitz
  85. Jamno Jahmno
  86. Jareśk Jarischke
  87. Jaserna Jessen
  88. Jaserń Jessern
  89. Jata Jate
  90. Jawora Janer
  91. Jazorce Malenchen
  92. Jazory Gross-Jaser
  93. Jeleńce Gellnitz
  94. Jemelnica Jemlitz
  95. Jutrebog Juterbog
  96. Kaława Kalau
  97. Kałk Kalke
  98. Kamena Steinkirchen
  99. Kamena Kemmen
  100. Kamenc Kemnitz
  101. Kameńki Kaminchen
  102. Kisturina Kustrin
  103. Klećiśća Klesen
  104. Kljeśojc Klein-Klesse bei Lubbenau
  105. Kljeśow Gross-Klesse
  106. Klodnej Kladen bei Lubbenau
  107. Koblej Kabel
  108. Kochanojce Kocksdorf
  109. Kołow Kohlow
  110. Kónjow Pferden
  111. Konopatna Kantdorf
  112. Kosmejce Jocksdorf
  113. Kosomot Kossenblatt
  114. Kóstkow Kirchhain
  115. Kozłow Kasel bei Golssen
  116. Krje Sakrow
  117. Krolow Krohlo
  118. Krosyn Krossen
  119. Kśawlica Krawlitz
  120. Kśimice Krimnitz bei Lubbenau
  121. Kśuświca Krausnik
  122. Kudmeń Kaden
  123. Kuśej Ullersdorf
  124. Kuśkow Kuschke
  125. Lamboconja Durrenwolf
  126. Łaz Lase
  127. Łazk Looske
  128. Libeśin Lipten
  129. Libie Liebitz
  130. Lindroz Linderode
  131. Line Leine
  132. Lipna Leipe bei Pforten
  133. Ljeska Lieschen
  134. Ljeskej Leskel
  135. Lubchoł Leubchel
  136. Lubin Lubben
  137. Lubń Gross-Lubbenau
  138. Lubnjow Lubbenau
  139. Lubolce Lubolz
  140. Luboraz Luberose
  141. Łukowica Luckajz
  142. Łuki Lucke
  143. Łukow Luckau
  144. Lutol Gross-Leuten
  145. Maliń Mahlen
  146. Malinki Malenchen
  147. Małksa Molkwitz
  148. Marcośice Markersdorf
  149. Maśow Maschen bei Finsterwalde
  150. Młoże Mlode
  151. Merzow Schmorso
  152. Miśk Neundorf bei Lubben
  153. Mochlice Mochlitz
  154. Mochow Mache
  155. Móst Wendisch-Musta
  156. Mrócna Bretschen
  157. Mukwar Muckwar
  158. Mułkece Mulknitz
  159. Murjow Meauro
  160. Naźejece Nehsdorf bei Finsterwalde
  161. Ńewjeś Niebisch
  162. Niwerła Niwerle
  163. Niwica Niewitz
  164. Njabodojce Nebendorf
  165. Njacyna Bibersdorf
  166. Nagluz Lammsfeld
  167. Njamaśchleb Nimaschklebe
  168. Nosydłajce Nossdorf
  169. Nowa Njewa Neu-Zauche
  170. Nowa Wjas Ritzneudorf bei Golssen
  171. Olberna Olbran
  172. Holberna Hohlbrunn
  173. Parsk Wusterhausen bei Berlin
  174. Pinow Pinno
  175. Podmokła Podemak
  176. Podrożdź Buderose
  177. Pokużel Bokuschel
  178. Pricyn Pritzen
  179. Pribreg Furstenwalde
  180. Pyśym Pose
  181. Radochlice Redchensdorf
  182. Radom Radensdorf bei Lubben
  183. Radowańk Radensdorf
  184. Radyń Gross-Raden
  185. Radyńc Klein-Raden
  186. Rańchow Treppendorf
  187. Ranśow Ranzow
  188. Rewojce Redlitz bei Lubbenau
  189. Rjasne Ressen
  190. Rjasnik Briesnik
  191. Rjaśćan Breschen bei Sonnenwalde
  192. Rikowałd Reichwalde
  193. Rogow Horno
  194. Rogow Ragow bei Lubbenau
  195. Rudna Reuden
  196. Rudow Altnow
  197. Rukow Liebenwerda

  198. Rycharojce Reicherskreuz

  199. Sćenojce Stennewitz bei Lubbenau

  200. Selc Zelz

  201. Słopice Schlepzig

  202. Sowej Eulo

  203. Spicharow Speichro

  204. Sprejchrow Spreichrow

  205. Stare Sedło Starzeddel

  206. Sterbrice Stobritz

  207. Stoki Stacje

  208. Storkow Storkow

  209. Stweśno Peschen

  210. Swjetow Sswito

  211. Sykadłow Ziekadel

  212. Syneńce Zinnitz

  213. Śadow Schadow

  214. Śelnica Schellnitz

  215. Śerpśow Erpitz

  216. Śmarżow Schmerso bei Sonnenwelde

  217. Śrebice Trebitz

  218. Śtańśojce Eissdorf bei Lubbenau

  219. Śtotup Stothof bei Lubbenau

  220. Śtotupk Stossdorf

  221. Śtregow Strege

  222. Śupice Schipsdorf

  223. Śylde Schildo

  224. Tarpe Terpe

  225. Tłukom Schonfeld bei Lubbenau

  226. Torgow TorgauStadt

  227. Tornow Torno

  228. Trebulje Triebel

  229. Treplin Tschepeln

  230. Treśojce Schecksdorf

  231. Trupe Straupitz

  232. Tupc Teupitz im Kreise Storkow

  233. Ulojce Deulowitz

  234. Waldow Waldow

  235. Welchna Biskendorf

  236. Werchowna Werche

  237. Wikow Elsterwerda

  238. Wiłowa Eulo

  239. Witanojce Witmannsdorf

  240. Witśebog Jutrebog

  241. Wormlag Wormlage

  242. Wośkalawa Kahnsdorf bei Lubbenau

  243. Wośkojce Exdorf

  244. Wotrow Doberstroh

  245. Wotrowce Bischdorf

  246. Wusokej Wiessack

  247. Wyrtśowaś Atterwasch

  248. Załuż Salhausen

  249. Zarjec Sahritz

  250. Zasłomeń Sassleben

  251. Zgorelc Gorlitz im der Ober-Lousitz

  252. Zmjeśow Gross-Moso

  253. Zmjeśowk Klein-Moso

  254. Zrakow Srakow

  255. Żadow Sade

  256. Żałgosć Salgast

  257. Żarnow Baworski Deutsch-Sorno

  258. Żarow Sorau

  259. Żełm Baruth

  260. Zelnojce Hinneberg bei Lubbenau

  261. Żemr Sommerfeld

  262. Źimorojce Simmersdorf

  263. Żrobolce Trebatsch

  264. Żytym Settinchen

  265. Bageńc Bagenz

  266. Barbuk Barenbruck

  267. Bjeła Biela

  268. Bjełośin Belten

  269. Błobośojce Bloischdorf

  270. Bobolce Boblitz

  271. Bobośojce Bansdorf

  272. Bobow Babe

  273. Bolaśojce Bolschwitz

  274. Bórkowy Burk

  275. Bośojce Bosdorf

  276. Brama Brahmo

  277. Brjaze Briesen im Kreise Kalau

  278. Brjazyna Briesen

  279. Brjazynka Bresenchen im Kreis Kottbus

  280. Brodkojce Brotkowitz

  281. Brunswik Brunswik Vorstadt Kotbus

  282. Bukojna Buchwalde bei Senftenberg

  283. Bukojc Klein-Buckow

  284. Bukow Gross-Buckow

  285. Bukowina Buchhoz im Kreise Kalau

  286. Carna Zschorna

  287. Cazow Zasow

  288. Cersk Zschernitz

  289. Dalic Dalitz

  290. Debsk Debrik

  291. Deśank Dissenchen

  292. Deśno Dissen

  293. Długe Dluge

  294. Dobrińe Małe Klein-Dobern bei Sonnenwelde

  295. Dobrine Małe Klein-Dobern im Kreise Kotbus

  296. Dobrine Welike Gross-Dobern

  297. Domaśojce Domsdorf

  298. Drejce Wuste Drewitz

  299. Drjeżnice Drischnitz

  300. Drjonow Drehnow

  301. Drjowk Drebkau

  302. Dube Eicho

  303. Dubrawa Dubrau in Kreise Kalau

  304. Dubrawka Dubrauke

  305. Dubrawka Frauendorf

  306. Giśkojce Geisendorf

  307. Glinsk Glinzig

  308. Gogołow Gross-Gagel

  309. Gogołowk Klein-Gagel

  310. Gólaśow Golschow

  311. Gółbin Gulben

  312. Golink Galinchen

  313. Gołkojce Kolkwitz

  314. Góriz Goritz

  315. Górki Gorik

  316. Górna Milkersdorf

  317. Górow Guhrow

  318. Gozd Gosda

  319. Grabice Grabitz

  320. Gribownja Gribow

  321. Gródk Spremberg

  322. Grożiśćo Grotsch

  323. Gurjonow Kumptendorf

  324. Hańk Hahnchen

  325. Hażow Hasow

  326. Grabie Heinrichsfelde

  327. Horlica Horlitz

  328. Husoka Weissagk

  329. Huśtan Wustenhain

  330.  Charlottendorf

  331. Chmelow Schmelwitz

  332. Chojane Kandorf

  333. Chorice Goritz

  334. Chosćik Lasdorf

  335. Chośebuz (Khoćebe) Kotbus

  336. Chusej Kausche

  337. Jabłoń Gablenz im Kreise Kotbus

  338. Jamice Jamlitz

  339. Janśojce Janschwalde

  340. Jaseń Jessen

  341. Jazork Jasrik im Kreise Spremberg

  342. Jażyn Jaschen

  343. Kałkojce Kalkwitz

  344. Kibuś Kickenbusch

  345. Klejśnik Wolkenberg

  346. Klinka Klinge

  347. Kochanojce Kocksdorf im Kreise Spremberg

  348. Kokrjow Kockrow

  349. Kólsk Weliki Gross-Koltzig

  350. Kólsk Mały Klein-Koltzig

  351. Kotłow Katlau

  352. Komorow Zły Senftenberg

  353. Kopac Koppatz

  354. Kopańce Neuhausen im Kreise Kotbus

  355. Koreń Kahren im Kreise Kotbus

  356. Kosobuz Kunnersdorf im Kreise Kotbus

  357. Kosojce Kosswig im Kreise Kalau

  358. Kośnojce Koschendorf im Kreise Kalau

  359. Kośyna Welika Gross-Koschen

  360. Kośyna Mała Klein-Koschen

  361. Kózle Kasel

  362. Kromoła Krummlau

  363. Kśiśow Krischow

  364. Łakomej Lakoma

  365. Leda Lehde

  366. Łazk Leeskow

  367. Lejśće Horno im Kreise Spremberg

  368. Ljeska Lieska

  369. Ljeskej Lieske

  370. Ljeżyny Leschen

  371. Limbórk Limbarg

  372. Lindow Lindchen

  373. Lipre Leipe

  374. Liśkow Gross-Liskow

  375. Liśkowk Klein-Liskow

  376. Łoboźice Lobendorf

  377. Łojojc Klein-Loje

  378. Łojow Gross-Loje

  379. Lubanojce Laubsdorf

  380. Lubochow Lubachow im Kreise Kalau

  381. Lubość Laubst

  382. Łuta Laute

  383. Lutobór Polsberg

  384. Lutol Gross-Leuthen

  385. Maliń Greitenhain

  386. Matyjojce Mattendorf

  387. Modłej Madlo

  388. Mokre Mukro

  389. Mokśoja Mokro

  390. Móst Heinersbruck

  391. Myśyn Mischen

  392. Namorojce Ilubersdorf

  393. Naseńce Wiesendorf

  394. Njaboźkojce Naundorf im Kriese Kalau

  395. Nowa Wes Neuendorf im Kriese Kotbus

  396. Niwerla Jetschko

  397. Ochoza Drachhausen

  398. Ólśyna Oelsnig

  399. Paprótna Paprotten

  400. Pień Peitz

  401. Popojce Papitz

  402. Praśywica Schonhaide

  403. Prjawoz Febro

  404. Prożym Proschim

  405. Pśiług Preilak

  406. Pśiny Missen

  407. Radojz Radewiese

  408. Radowaśojce Radensdorf im Kriese Kalau

  409. Radowiz Radeweise

  410. Raduś Radusch

  411. Raduść Rehnsdorf

  412. Raje Rojtz

  413. Rakow Rakow im Kriese Kalau

  414. Rampuś Reinbusch im Kriese Kotbus

  415. Rań Gross-Raschen

  416. Rańk Klein-Raschen

  417. Raśyny Ressen

  418. Redor Reddern

  419. Repiśćo Reppist

  420. Repty Repten

  421. Rogeńc Branitz

  422. Rogozna Wilmersdorf

  423. Rogozno Rogosno

  424. Rowna Rauno

  425. Rubyń Ruben

  426. Rudna Reuden

  427. Ruśc Reuthen

  428. Sćeńc Steinitz

  429. Sedliśćo Zedlitz

  430. Słomeń Schlamen

  431. Słychow Schlichow

  432. Smogorow Schmogrow im Kreise Kalau

  433. Smogorjow Schmogrow im Kreise Kotbus

  434. Sowjo Sauo

  435. Strjazow Striesow

  436. Strobice Strobitz im Kreise Kotbus

  437. Suchy Gozd Durrwalde

  438. Sywik Graustein

  439. Śkodow Schkadow

  440. Śkodow Skadow

  441. Skjarbość Schorbus

  442. Śisej Wolfshain

  443. Terp Terpe

  444. Tornojsk Tornitz

  445. Tórnow Turnow

  446. Trebejce Trebendorf

  447. Tśadow Stradow

  448. Tśawnica Tranitz

  449. Tsipkow Zschipkau

  450. Tśuckoje Straussdorf

  451. Turej Tauer

  452. Hus Maust

  453. Welcej Welze

  454. Werbno Werben

  455. Wiki Petershain
  456. Wintorp Winddorf
  457. Wjaska Wesko
  458. Wjetośow Vetschau
  459. Wołobuz Allmosen
  460. Worlice Horlitz
  461. Woseńck Klein-Ossnig
  462. Woseńk Gross-Ossnig
  463. Wośkalawa Schonbeck
  464. Wośkow Woschkow
  465. Wotśow Ostro im Kriese Kotbus
  466. Wuraz Auras
  467. Zakrejc Wadelsdorf
  468. Zakrjow Turkendorf
  469. Zarnow Sorno
  470. Zasery Rosendorf
  471. Zaspowy Saspe
  472. Zelezne Selesen
  473. Zuśow Suschow
  474. Żandowy Sandow
  475. Żargoń Sergen
  476. Źewink Klein-Duben
  477. Źiwize Siewisch
  478. Żylow Sylow
  479. Żylowk Merzdorf

Ślady słowiańszczyzny zachowane w nazwach miast i rzek I

Cześć,

Poniższa krótka praca (a nawet mogę śmiało napisać że raczej wywody) ma charakter zupełnie amatorski, choć została napisana z pasją i chęcią docieczenia prawdy o przeszłości. Być może moje skojarzenia okażą się trafne, być może chybione – a może będą początkiem do znacznie bardziej poważnych artykułów. Proszę o wyrozumiałość, zaczynam zatem:

Wenden, Winden.

Wendyjski, Windyjski.

Zaczynając cytatem z zamieszczonego artykułu „Toponimia a zachodni zasięg osadnictwa Słowian” Adriana Leszczyńskiego:

„Zazwyczaj jest tak, że niemiecka nazwa Wenden dotyczy Słowian zamieszkujących północne kraje niemieckie (bądź niegdyś do Niemiec należące), zaś określenie Winden dotyczy Słowian z południowych krajów niemieckich (współczesnych i dawnych). „

Odniosę się do moich skojarzeń z faktem, że nazwa Weneci znaczy niebiescy, proszę sobie poszukać jeśli ktoś wątpi.

Zwróćcie uwagę na to jak byli przedstawiani najeźdźcy i ich bogowie z północy przez malowidła z terenów Indii – mieli niebieską skórę (może byli sini z zimna po przejściu gór a może z innego powodu). A przecież wiemy że ludem, który przed tysiącleciami najechał z północy tereny obecnych Indii byli Ariowie, przynieśli ze sobą wedy itp..

I dalej w związku z tym:

Winden – Windia – India –> dodatkowo leży na południu, co pasuje do rozróżnienia północ-południe używanego także w cytowanym fragmencie dotyczącym nazw Słowian z terenów obecnych Niemiec.

To tylko skojarzenia, ale może to być cenne uzupełnienie zasięgu zasiedlenia, tyle że na południu.

Odnośnie zasiedlenia na zachodzie i samego nazewnictwa, to przy okazji poszukiwań, znalazłem spis ponad tysiąca miejscowości niemieckich z terenów górnej i dolnej Saksonii z podanymi oryginalnymi ich nazwami, przed zniemczeniem. To znaczy, nie chodzi mi tylko o zniemczenie końcówek nazw słowiańskich typu np. „-ica” na „-itz”, ale także całkowite zmiany nazw ze słowiańskich na nic nie mające z nimi wspólnego nowe niemieckie.

To że w tysiącach miejscowości na podstawie badań samych końcówek (artykuł Kamila Dudkowskiego) można odnaleźć pierwotne brzmienie i pochodzenie tych nazw to jedno.

Drugie to że zachowały się nazwy dzielnic czy niemieckie nazwy miejscowości pochodzące od nazw wenden i winden (artykuł Adriana Leszczyńskiego).

Trzecie to całkowicie zmienione nazwy słowiańskie mające obecnie nie powiązane z oryginałami nazwy niemieckie co poszerza zakres i zasięg zasiedlenia.

Spis z pierwszej połowy XIX wieku (autorstwa Leopolda Hawpta), który odnalazłem pokazuje między innymi takie zmienione całkowicie nazwy tylko na terenie Saksonii. Można tylko przypuszczać i na zasadzie skali odnieść zasięg takich zamian nazw na pozostałe części terenów zniemczonych (albo znaleźć podobne dane źródłowe, żeby zyskać pewność).

Oto te miejscowości – jest tego sporo, dlatego niecierpliwym lub znudzonym samymi nazwami proponuję przewinąć spis i dokończyć czytanie dalszych wywodów, bo pod listą miejscowości kontynuuję moje dociekania prawdy o przeszłości w temacie między innymi nazewnictwa rzek.

Miejscowości na terenie górnych Łużyc (Horne Łuzicy):

  1. Baćoń Storche lub Baten
  2. Balak Muhle Balak an der Spree
  3. Bałdrijanecy Belmsdorf im Meissnischen
  4. Barlin Berlin
  5. Bejerecy Beiersdorf im Meissnischen
  6. Bernaćicy Bernstadt
  7. Biskopicy Bischofswerda
  8. Biskopic Bischdorf
  9. Bjełno Bielen
  10. Briłand Friedland
  11. Brjezow Wiese bei Kamenz
  12. Bruna Brauna
  13. Budzemyslje Bademausel im Kreise Sorau
  14. Bukow Hohen-Bucka
  15. Cybalin Zibelle im Saganer Kreise
  16. Ćikecy Peikwitz
  17. Ćorna Woda Schwarzbach
  18. Drażdżany Dresden
  19. Dzjeżje Diehsa
  20. Habraćicy Ebersbach
  21. Habrachćicy Ebersdorf
  22. Hala Halle
  23. Halstrow Elstra
  24. Hatk Teicha bei Daubitz
  25. Helherecy Irgersdorf
  26. Hendrichecy Hennersdorf
  27. Hłupońca Glaubnitz
  28. Hłuśina Glossen
  29. Hołbin Taubenheim
  30. Hrabowa Gross-Grabe
  31. Hrabowka Nadrózna Strassgrabche
  32. Hrabowka Zelena GrunGrabchen
  33. Jazońca Neukirch
  34. Jelenjow Gelenau
  35. Jeńkecy Njemske Jankendorf
  36. Jjedlow Godlau
  37. Jjerkecy Herwigsdorf
  38. Jjezor See
  39. Kanjow Kaana
  40. Khemberk Kallenberg
  41. Khróstawa Krosta bei Schirgiswalde
  42. Khwalecy Quolsdorf
  43. Kinsbórk Konigsbruck
  44. Kosa Sanitz
  45. Kótmar Kottmarsdorf
  46. Kózlje Kosel
  47. Krakow Krackau im Meissnischen
  48. Krepicy Kriepitz
  49. Kumałd Kunnewalde
  50. Kundraćicy Kunnersdorf
  51. Kwjetanecy Quitzdorf
  52. Kyrblje Korbigsdorf
  53. Lipoj Leipe
  54. Lipsk Leipzig
  55. Ljewałd Lawalde
  56. Lubań Lauban
  57. Markraćicy Markersdorf im Kreise Gorlitz
  58. Miśno Meissen
  59. Mjerjow Melaune
  60. Młynćki Buttermilchmuhle
  61. Muśinca Mauschwitz
  62. Ńedzichow Bernsdorf
  63. Nizka Nisky
  64. Pawłocy Paulsdorf
  65. Parecy Boritsch
  66. Pjechć Pechern Kreis Sagan
  67. Póckowy Putzkau
  68. Półćnica Pulsnitz
  69. Porchow Burkau
  70. Pribuz Priebus Kreis Sagan
  71. Próchnow Brachenau
  72. Protecy Prietitz
  73. Radmerey Radmeritz
  74. Ramenjow Rammenau
  75. Rjećicy Ritschen
  76. Rjezak Rjesak
  77. Rychbach Reichenbach
  78. Rynar Ringenhain
  79. Smorkow Schmorkau
  80. Sobołkecy Zoblitz
  81. Spótecy Spittwitz
  82. Sprojcy Sproitz
  83. Stołpno Stolpen
  84. Stanojśćo Stannewisch
  85. Strohwałd Strahwalde
  86. Swońca Schweinitz
  87. Śiboćicy Sauersdorf
  88. Śjerajow Schirgiswalde an der Granze
  89. Tśebz Trebuz
  90. Warnaćicy Arnsdorf
  91. Warnołćicy Arnsdorf bei Granze
  92. Wernarecy Wehrsdorf
  93. Wódreńca Oedernitz
  94. Wołbramocy Wolmsdorf
  95. Wopaka Oppach
  96. Wósek Ossig bei Granze
  97. Wotljehań Ottenhain
  98. Wućkecy Autschkowitz am Taucher
  99. Wuhanćicy Weigsdorf
  100. Wuhelc Moholz
  101. Wutborna Guteborn
  102. Zhorelc Gorlitz
  103. Żahań Sagan in Schlesien
  104. Żitawa Zittau
  105. Banecy Pannewitz bei Neschwitz
  106. Barbuk Bernbruch bei Kamenz
  107. Bart Baruth
  108. Bartna Hora Baruther Berg
  109. Basicy Baschitz
  110. Bazlicy Njemske Deutsche Baslitz
  111. Bazlicy Serske Wendisch – Baslitz
  112. Bedrichecy Friedersdorf an der Spree
  113. Bedrusk Bederwitz
  114. Berfałd Beerwalde an der Spree
  115. Bezdowy Klein-Partwitz
  116. Bjerod Birkenrode
  117. Bjecicy Pitschwitz
  118. Bjeła Biela bei Kamenz
  119. Bjeła Hora Belgren
  120. Bjeła Woda Weisswaser
  121. Bjelcecy Ebendorfel
  122. Bjełecy Bellwitz
  123. Błocane Plotzen
  124. Błohasecy Bloaschitz
  125. Bluń Bluno
  126. Bobolcy Wulke Gross-Boblitz
  127. Bobolcy Małe Klein-Boblitz
  128. Bobolcy Nowe Neu-Boblitz
  129. Bohow Halbendorf bei Postwitz
  130. Bohow Uebigan
  131. Bójscwocy Klein-Postwitz
  132. Boki Bocka
  133. Bólbercy Bolbritz
  134. Bónecy Binnewitz
  135. Boranecy Bornitz
  136. Bórduc Neu-Driewitz
  137. Bórk Burk bei Budissin
  138. Bórk Burk im Hoyerswerdaer Kreise
  139. Bórkamor Burghammer
  140. Boroścowsky młyn Baruschmuhle bei Tatschwitz
  141. Borść Forstchen
  142. Borść Horna Ober-Forstchen
  143. Borść Kriwa Krumm-Forstchen
  144. Borść Mała Klein-Forstchen
  145. Borść Pjesaćna Sand-Forstchen
  146. Borść Słona Salz-Forstchen
  147. Bósecy Buschwitz
  148. Bósericy Buscheritz
  149. Bywość Bewoschmuhle bei Hoyerswerda
  150. Bozankecy Basankwitz
  151. Brana Brohna bei Malsitz
  152. Brjemjo Bremen
  153. Brjezernja Brusern
  154. Brjezank Briesank
  155. Brjezow Blosau
  156. Brjezowka Halbendorf
  157. Brjezynka Briesink
  158. Brjetna Brothen
  159. Brjeżki Brieschko
  160. Brjeźnicy Briessnitz
  161. Broń Brahne bei Radibor
  162. Brusicki Młyn Brosinkmuhle bei Schwarzkollm
  163. Brunecy Braunsdorf
  164. Brusy Prauske
  165. Buda Buda
  166. Budestecy Postwitz
  167. Budesin Budissin
  168. Budesink Mały Klein-Bautzen
  169. Bukecy Hochkirch
  170. Bukojna Buchwalde
  171. Bukójna Buchwald
  172. Bukowka Buchholz
  173. Cympel Zimpel
  174. Ćelchow Zillichau
  175. Ćernsk Zschernske
  176. Ćisk Zeissig
  177. Ćisowa Zeissholz
  178. Ćjeśecy Zieschitz
  179. Ćjeśkecy Zischkowitz
  180. Ćorna Zschorna bei Kamenz
  181. Ćornej Zschrnitz
  182. Ćornow Zschornau
  183. Ćornow Zschorne
  184. Ćorny woreł Schwarze Adler
  185. Ćechoricy Techritz
  186. Ćemericy Temmeritz
  187. Ćichone Teichnitz
  188. Ćjelno Zschelln
  189. Ćjetow Tetta
  190. Dalicy Dalitz
  191. Daranicy Daranitz
  192. Darin Daren
  193. Daśki Deschka
  194. Dazin Gross-Dehsa
  195. Debsecy Debschitz
  196. Debsk Debschke
  197. Delany Dohlen
  198. Demicy Demitz
  199. Demjany Diehmen
  200. Dobernicy Dobernitz
  201. Doberśicy Doberschitz
  202. Dobra Dohra
  203. Dobranicy Dobranitz
  204. Dobricy Dobritz
  205. Dobruśa Doberschau
  206. Dołhaćicy Dalgowitz
  207. Draśicy trusecy
  208. Drjećib Dretschen
  209. Drjenjow Thrana
  210. Drjetwej Zerra
  211. Drjewcy Driewitz
  212. Droby Droben
  213. Drożdżij Drehsa
  214. Drużkecy Drauschkowitz
  215. Dubc Daubitz
  216. Dubo Dauban
  217. Dubrawa Gross-Dubrau
  218. Dubrawka Klein-Dubrau
  219. Dubrawki Dubrauke
  220. Dubrawka Holeśowska Holsch-Dubrau
  221. Dubrawka Łupjanska Luppsch-Dubrau
  222. Dubrink Dubrink
  223. Dyrbach Durrbach
  224. Dżeńkecy Denkwitz
  225. Dżewin Gross-Duben
  226. Dźiwoćicy Siebitz
  227. Dzjeżnikecy Singwitz
  228. Wleśnogrod Fasanengarten bei Neuwiese
  229. Wleźnik Flessig bei Gutta
  230. Fórbark Zedlig
  231. Wlelke Granze bei Rackelwitz
  232. Haj Grunbusch
  233. Halownja Alaunwerk bei Muskau
  234. Mormłyn Hammermuhle bei Nardt
  235. Hamor Boxberg
  236. Hamorść Hammerstadt
  237. Haslow Dreikretscham
  238. Hat Teiche
  239. Hbelsk Gebelzig
  240. Hermanecy Hermsdorf
  241. Hlina Gleina
  242. Hnaśecy Gnaschwitz
  243. Hodzij Godau
  244. Hola (Góla) Haide
  245. Holeśow Holscha
  246. Homelanski Młyn Hammelmuhle
  247. Hora Gure
  248. Hora (Góra) Berg
  249. Hórka Horke bei Rackelwitz
  250. Hórka Delnja Nieder-Gurik
  251. Hórka Hornja Ober-Gurik
  252. Horśow Horscha
  253. Hory Bergen
  254. Hósk Hoske
  255. Hownjow Oehna
  256. Hozena Hosena
  257. Hrodzisćo Groditz
  258. Hrubelćicy Grubschitz
  259. Hruboćicy Grublitz
  260. Hućina Gutta
  261. Hunjow Uhna
  262. Huska Gaussig
  263. Jabłońc Gablenz
  264. Jama Grube
  265. Jamno Jahmen
  266. Janecy Jannewitz
  267. Jatrob Jetscheba
  268. Jasońca Jessnitz bei Marienstern
  269. Jawora Jauer
  270. Jawornik Jauernik
  271. Jeńkecy Jenkwitz
  272. Jeńśecy Johnsdorf
  273. Jerchecy Jerchwitz
  274. Jeśecy Jaschitz
  275. Jitk Eitrich
  276. Jitro Milstrich
  277. Jjelcy Jidlitz
  278. Jjełocy Eulowitz
  279. Jjeżow Jesau
  280. Kaćicy Katschwitz
  281. Kamene Kamenz
  282. Kamena Kamina
  283. Kamenej Kamenau
  284. Kanecy Kannewitz
  285. Kanicy Kanitz Christina
  286. Karlin Karlsbrunn
  287. Kaslow Kasslau
  288. Kasow Quoos
  289. Kaśicy Kaschitz
  290. Ketlicy Kittlitz
  291. Khelno Koln
  292. Khójnica Kunitz
  293. Khołm Kollm
  294. Khołme Bjeły Weiss-Kollm
  295. Khołme Ćorny Schwarz-Kollm
  296. Khrósćicy Krostwitz
  297. Khróst Krosta bei Muskau
  298. Kij Keule bei Muskau
  299. Kina Delnja Nieder-Kaina
  300. Kina Hornja Ober-Kaina
  301. Kinajcht Kuhnicht
  302. Kislica Geisslitz bei Klix
  303. Kislik Geisslitz bei Lohsa
  304. Klećkec młyn Kletschkomuhle
  305. Kljetno Klitten
  306. Klukś Klix
  307. Kobelin Kobeln bei Muskau
  308. Kobelń Gobeln
  309. Koblicy Koblenz bei Meissnisch
  310. Koblicy Koblenz bei Hoyerswerda
  311. Kobylica Koblitz
  312. Koćina Kotten
  313. Kołbic Kolbitz
  314. Kołpin Kolpen
  315. Kołwaza Kohlwesa
  316. Komorow Dobry Kumerau bei Klix
  317. Komorow Roztorhany Kumerau bei Konigswarthe
  318. Kóńecy Kunnewitz
  319. Koporcy Kuppritz
  320. Kopśiny Kopschin
  321. Kurniki Korbigsdorf
  322. Korecy Georgewitz
  323. Kortejsky młyn Kortitzmuhle
  324. Kortnicy Kortnitz
  325. Korzym Kirschau
  326. Kosericy Koseritz
  327. Koszemy Kossern
  328. Koszula Kosula
  329. Kośla Kaschel
  330. Kotecy Kotitz
  331. Krakecy Kreckwitz
  332. Kralowski młyn Konigsmuhle
  333. Krapow Krappe
  334. Krwawny młyn Blutmuhle
  335. Krebja Kreba
  336. Krinhelecy Kringelsdorf
  337. Króńca Krunitz
  338. Kruświca Krauschwitz
  339. Kśiśow Krischa
  340. Kubśicy Kubschitz
  341. Kukow Kuckau
  342. Kulow Wittichenau
  343. Kulowe Keule bei Wittichenau
  344. Kumśicy Kumschitz
  345. Kundraćicy Gunthersdorf
  346. Kuniewicy Kunnewitz
  347. Kupelje Marienbad
  348. Kupoj Kaupe
  349. Kuty Hermansdorf
  350. Kwaćicy Quatitz
  351. Łahow Loga
  352. Łaz Lohsa
  353. Łazk Laske
  354. Łazowske wowćernje Lasschaferei bei Uhyst
  355. Ledźborcy Taschendorf
  356. Lejen Lehndorf bei Marienstern
  357. Lejno Lehn
  358. Lejno Lehno
  359. Lejno Geierswalde
  360. Lemiśow Lemischau
  361. Liboń Libon
  362. Lichań Leichnam
  363. Lindow Linda
  364. Lipić Lippitsch
  365. Lipinki Leipchen
  366. Lipiny Lippen
  367. Ljesa Hora Lissahorn
  368. Ljeskej Lieska bei Ossling
  369. Ljeska Lieska bie Uhysta
  370. Ljesow Loschau
  371. Ljetoń Litten
  372. Łomsk Lomske
  373. Lubachow Lubachau
  374. Lubań Nowy Neu-Liebel
  375. Lubań Stary Alt-Liebel
  376. Lubeńc Mehltheuer
  377. Lubhosć Liebegast
  378. Lubij Lobau
  379. Lubij Stary Alt-Lobau
  380. Luboz Lubas
  381. Lubuś Laubusch
  382. Łućo Merzdorf
  383. Łuh Luga
  384. Łuh (Ług) Lug
  385. Luchow Laucha
  386. Łupoj Luppe
  387. Łusc Lauske bei Neuschwitz
  388. Łusk Lauske bei Kittlitz
  389. Lutobóć Lutowitz
  390. Lutyjecy Leutwitz
  391. Łuwoćicy Lautitz
  392. Malećicy Maltitz
  393. Maleśecy Malschwitz
  394. Małsecy Malsitz
  395. Manjow Monau
  396. Marina Hwezda Kloster Marienstern
  397. Medźwez Medewitz
  398. Meśicy Meschitz
  399. Michałki Michalken
  400. Mikow Mucka
  401. Miłkecy Milkwitz
  402. Miłoraz Muhlrose
  403. Minakał Milkel
  404. Mitki młyn Mittelmuhle bei Wittichenau
  405. Mjerkow Merkau
  406. Mniśonc Monchswalde
  407. Mochołc Mochholz
  408. Mortkow Mortkau
  409. Mosty Musta
  410. Mućow Maukendorf
  411. Mułkecy Mulkwitz
  412. Mużakow Muskau
  413. Myśecy Mauselwitz
  414. Nadźanecy Nadelwitz
  415. Napać Nappatsch
  416. Nart Nardt
  417. Ńebelćicy Nebelschitz
  418. Ńechań Nechen
  419. Ńechorń Nechern
  420. Ńeradecy Klein-Hahnchen
  421. Ńeradk Neu-Oppitz
  422. Ńeswaćidło Neschwitz
  423. Ńezdaśicy Nedaschitz
  424. Ńeznarowy Eiserode
  425. Njemisk Niemitsch
  426. Niwsecy Nimmschitz
  427. Niża Wes Niesendorf
  428. Njecin Niethen
  429. Njemcy Dorgenhausen
  430. Nosaćicy Nostitz
  431. Noslicy Bjełe Weiss-Nausslitz
  432. Noslicy Ćerwene Roth-Nausslitz
  433. Noslicy Ćorne Schwarz-Nausslitz
  434. Nowa Łuka Neuwiese
  435. Nowa Wes Neudorf an der Spree
  436. Nowa Wes Neudorf bei Konigswarthe
  437. Nowa Wes Neudorf bei Neschwitz
  438. Nowa Wes Neudorf bei Hoyerswerda
  439. Nowa Wes Neudorf bei Rackelwitz
  440. Nowa Weska Neudorfel bei Gutta
  441. Nowa Weska Neudorfel bei Rackelwitz
  442. Nowe Mjesto Neustadt
  443. Nuknica Nucknitz
  444. Nydej Gross-Neida
  445. Nydej Mała Klein-Neida
  446. Nydej Neuda bei Lohsa
  447. Oseł Ossel
  448. Pakosnica Ober-Eulowitz
  449. Pacotyn Schadendorf
  450. Palowy Pohla
  451. Panćicy Panschwitz
  452. Panecy Pannewitz am Taucher
  453. Parcow Gross-Partwitz
  454. Pasternak Pasternakmuhle bei Wittichenau
  455. Pjeskecy Piskowitz
  456. Pisany Młyn Scheckmuhle
  457. Plusnikecy Pliskowitz
  458. Poćaplicy Potschaplitz
  459. Połpica Halbendorf an der Spree
  460. Pomorcy Pomritz
  461. Pórśicy Purschwitz
  462. Póstrog Posthorn
  463. Pozdecy Pasditz
  464. Praha Klein-Prag
  465. Praśicy Praschitz bei Baruth
  466. Praskow Preske
  467. Prawoćicy Prauske bei Gebelzig
  468. Prjećecy Prischwitz
  469. Prutecy Prautitz bei Krostwitz
  470. Pśezdrjeń Brosa
  471. Pśiśecy Preischwitz
  472. Pśiwćicy Preititz
  473. Psowy Oppitz
  474. Publik Publik
  475. Rabocy Rabitz
  476. Radyśow Wulki Gross-Radisch
  477. Radyśow Mały Klien-Radisch
  478. Radwor Radibor
  479. Rachlow Rachlau
  480. Rachlow Rachlau bei Hoyerswerda
  481. Rakecy Konigswartha
  482. Rakojdy Rackel
  483. Ralwicy Ralwitz
  484. Ranćik Rehnsdorf
  485. Raśow Raschau
  486. Ratarecy Rattwitz
  487. Ratska Ratzen
  488. Rjezak Rjesakm bei Schwarzkollm
  489. Rjeźna Roschen
  490. Rodecy Rodewitz
  491. Roholn Riegel
  492. Roli Młyn Rollmuhle
  493. Rowno Rohne
  494. Rozwodecy Rodewitz bei Postwitz
  495. Różant Rosenthal
  496. Rożany Rosenbain
  497. Rudej Rauden
  498. Rychwałd Reichwalde
  499. Salow Salau
  500. Sćeńca Steinitz
  501. Scijecy Stiebitz
  502. Śedaje Młyn Schildaer Muhle
  503. Śerne Pompy Schwarze Pumpe
  504. Semichow Semichau
  505. Sepśecy Schopsdorf
  506. Sernjane Zerne
  507. Skanecy Kannewitz bei Hochkirch
  508. Skarbiśecy Skerbersdorf
  509. Skaskow Skaske
  510. Slepo Schleife
  511. Słónkecy Schlungwitz
  512. Smećkecy Schmeckwitz
  513. Smerdźaca Schmerlitz
  514. Smjelna Schmolln
  515. Smochćicy Schmochtitz
  516. Smolicy Schmole
  517. Sobołsk Zoblitz
  518. Sokolca Sokulahora
  519. Serłuha Sauerluge bei Schmeckwitz
  520. Sowricy Soritz
  521. Spaleno Brand
  522. Spalje Spohla
  523. Splósk Pielitz
  524. Sprejcy Spreewitz
  525. Sprjowy Sprei
  526. Stachow Stache
  527. Starik Altmuhle bei Muhlrose
  528. Stróża Warte bei Klix
  529. Stróża Warte bei Sarchen
  530. Stróżiśćo Stroschitz
  531. Stweśno Peschen
  532. Sółśecy Solschwitz
  533. Sułśecy Solschwitz
  534. Swińernja Schweinerdeu
  535. Śekecy Scheckwitz
  536. Śeśow Zescha
  537. Śiboj Scheibe
  538. Śołćikec Młyn Scholtschikmuhle
  539. Śpikawy Spittel auf der Karte
  540. Śpitalnje Spittel
  541. Śtyri Duby Viereichen
  542. Śunow Schonau
  543. Taćecy Tatschwitz
  544. Tomaśow Thomaswalde
  545. Torno Torno
  546. Tradow Trado
  547. Tranje Thrana
  548. Trebichow Trebichau
  549. Trebeńca Steindorfel
  550. Trebin Trebendorf
  551. Trupin Truppen
  552. Trusecy Trauschwitz
  553. Tsi Żony Dreiweibern
  554. Trelany Strehla
  555. Tućicy Tautewalde
  556. Tumicy Thumitz
  557. Turjo Tauer
  558. Tyhelk Tiegling
  559. Wadecy Waditz
  560. Wałno Walno bei Nieder-Gebelzig
  561. Praskowy Młyn Wassenburger Muhle
  562. Wawicy Wawitz
  563. Welećin Wilthen
  564. Welkow Wulki Gross-Welka
  565. Welkow Mały Klein-Welka
  566. Welkowy Welkau
  567. Wesel Wessel
  568. Wichowy Weicha
  569. Wjeska Lucknitz
  570. Wjeteńca Sucha Durre Wietnitz
  571. Wjetrow Wetterau
  572. Wochozy Nochten
  573. Wojerecy Hoyerswerda
  574. Wólśinca Oelsa bei Lubau
  575. Wólśinka Delna Nieder-Oelsa
  576. Wólśinka Horna Ober-Oelsa
  577. Wólśinka Kemeńtna Stein-Oelsa
  578. Wólśinkec Młyn Wolschinkmuhle
  579. Womjatk Womjatk
  580. Wopaleń Oppeln
  581. Worcyn Wurschen
  582. Worklecy Rackelwitz
  583. Wósek Wulki Gross-Hahnchen
  584. Wóslića Hora Eselsberg
  585. Wóslink Ossling
  586. Wóspork Weissenberg
  587. Wotrow Ostro
  588. Wućkecy Auschkowitz
  589. Wudwor Hofchen
  590. Wujer Unwurde
  591. Wujezd Horni Uhyst am Tache
  592. Wujezd Delni Uhyst an der Spree
  593. Wujezd Breitendorf
  594. Wujeżk Kozacy Ziegenwuischke
  595. Wujeżk Wuischke
  596. Wukranćicy Weigersdorf
  597. Wunśow Wunsche
  598. Wuricy Auritz
  599. Wuskidz Weisskeisel
  600. Wusoka Weissig
  601. Wusokej Weissig bei Hoyerswerda
  602. Wutołćicy Weidlitz
  603. Zabrod Sabrot
  604. Zagor Sagar
  605. Zahor Berge
  606. Zajdow Saida
  607. Załhow Salga
  608. Zamosty Zweibrucken
  609. Zarjeć Saritsch
  610. Zder Sdier
  611. Zdżar Sohra
  612. Zdżarki Sarka
  613. Zdżary Gross-Sarchen
  614. Zdżary Sarchen
  615. Złycin Litschen
  616. Zubernica Gross-Sauberitz
  617. Zubernica Mała Klein-Sauberitz
  618. Żićeń Seitschen
  619. Żidow Seidau Vorstadt von Budissin
  620. Żidzino Seidewinkel
  621. Żornoseki Sornssig

 

Wenedowie: Toponimia a zachodni zasięg osadnictwa Słowian

Wstęp

Toponimia to nauka zajmująca się nazwami miejsc, np. nazwami osad ludzkich – miast, wsi, przysiółków, nazwami państw i krajów, nazwami rzek i jezior (hydronimia), lasów, pól, gór (oronimia), a nawet nazwami miejskimi (urbanonimy), nazwami ulic czy placów.
Nazwy te mogą wiele powiedzieć o regionie zamieszkania przez daną społeczność, zarówno etniczną jak i nawet zawodową. Od rodzaju praktykowanego zawodu przyjęły swe nazwy liczne miejscowości położone w Polsce. Na przykład od zawodu kowala powstały miejscowości o nazwach: Kowale, Kowalów, Kowalewo. Od nazwy zawodu łagiewnika (rzemieślnika wytwarzającego naczynia) istnieją miejscowości o nazwach: Łagiewniki.

Dość częste są nazwy nawiązujące do etnosu, np.: Rawa Ruska, Uście Ruskie (obecnie: Uście Gorlickie), Żydowo, Czechów, Lipinki Łużyckie, Polska Cerekiew. Na terenie państw niemieckich również istniały tego typu nazwy, których człony bądź przymiotniki powstały od nazw etnosów, często niezwiązanych z samymi Niemcami. Do najbardziej popularnych nazw należą te, które pochodzą od nazw Słowian, zwanych w Niemczech historycznie mianem Wenden (pol. Wenedowie) lub Winden (pol. Winidowie). Zazwyczaj jest tak, że niemiecka nazwa Wenden dotyczy Słowian zamieszkujących północne kraje niemieckie (bądź niegdyś do Niemiec należące), zaś określenie Winden dotyczy Słowian z południowych krajów niemieckich (współczesnych i dawnych). Toponimów odnoszących się do tych określeń jest w Niemczech, Austrii, a także w innych państwach niegdyś rządzonych przez Niemców, bardzo wiele. Nazwy te wskazują miejscowości i terytoria historycznie zamieszkałe przez Słowian. Nadane one zostały przez niemieckich zwierzchników ziem zamieszkałych przez Słowian. Dlatego na ich podstawie można określić historyczny zasięg osadnictwa słowiańskiego. Ponieważ nie sposób omówić w jednym artykule wszystkich nazw związanych z wyrazami „Wenden” i „Winden”, w niniejszym opracowaniu ograniczyłem się tylko do nazw zawierających przymiotniki „Wendisch” (pol. Wendyjski / Słowiański) oraz „Windisch” (pol. Windyjski / Słowiański). Toponimy o członach „wenden”, „winden”, „wend”, „wind” itp. pozostawiam na ewentualne przyszłe artykuły. Opisy miejscowości zawierają odnośniki do Wikipedii w poszczególnych językach (głównie niemieckim i polskim) z informacjami na ich temat.

Oprócz tego toponimów z członami „wend / wind” istnieją także inne nazwy wskazujące na słowiańską etymologię niemieckich miejscowości. Do takich toponimów należą bez wątpienia niemal wszystkie nazwy ze słowiańską końcówką „-itz” lub „-ow”, a w licznych przypadkach „-au” czy „-in”. Niedawno powstał na ten temat krótki artykuł Kamila Dudkowskiego oparty na niemieckich opracowaniach, zawierający kilka interesujących map toponimów o różnych członach. [1]
Mój artykuł nie obejmuje tematu całościowo i ogranicza się tylko do niemieckich toponimów zawierających wspomniane przymiotniki związane ze Słowianami. Zagadnienie uzupełniam mapą Niemiec z zaznaczonymi miejscowościami te przymiotniki zawierające. W drugiej części artykułu skupiam się na południowo-zachodnim obszarze osadnictwa słowiańskiego i nawiązuję do podobnych nazw etnicznych oraz toponimów, znanych na tamtym terenie w odległej starożytności. Ta część również zawiera dość ciekawą mapę.

Przymiotniki „Wendisch” i „Windisch” znane są nie tylko z terenu Niemiec i Austrii, ale także z terytoriów współczesnych państw słowiańskich. Mowa tu o państwach i krajach, które w przeszłości rządzone były przez Niemców i które zamieszkiwali (i nadal zamieszkują) Słowianie. To właśnie ze względu na ich osadnictwo, dane miejscowości otrzymały nazwy z wyżej wymienionymi przymiotnikami. Do tych państw zaliczają się: Czechy, Polska i Słowenia.

Część I

Toponimy z przymiotnikiem „Wendisch”:

N I E M C Y :

Badenia-Wirtembergia:
Wendischenhof – wieś w gminie Dörzbach, pow. Hohenlohekreis. Jedyna miejscowość w Badenii-Wirtembergii, której człon posiada przymiotnik Wendisch , a nie Windisch. Zaledwie kilkanaście kilometrów od Windischenhof na północny-zachód położona jest miejscowość Windischbuch. W promieniu zaledwie 40 km są jeszcze: Windisch-Bockenfeld, Windisch-Brachbach i Windischenbach – wszystkie omówione poniżej.

Brandenburgia:
Wendisch Borschütz
– miejscowość wchodząca w skład Altenau i wraz z nią będąca częścią miasta Mühlenberg/Elbe w pow. Elbe-Elster, Wiki/niem.
Wendisch Buchholz
(obecnie od 1937 r. Märkisch Buchholz) – najmniejsze miasto w Brandenburgii, położone w pow. Dahme-Spreewald, Wiki/niem. , Wiki/pol.
Wendisch Rietz
(dlnłuż. Rěc) – wieś gminna w pow. Landkreis Oder-Spree (pol. Odra-Sprewa), Wiki/niem. , Wiki/pol.
Wendisch Rietz Siedlung – osiedle położone 3 km na południowy-wschód od wsi Wendisch Rietz.
Wendisch Warnow (obecnie od 1937 r. Klein Warnow) – dawna wieś, obecnie część miasta Karstädt, pow. Prignitz.

Dolna Saksonia:
Wendisch Evern
– wieś gminna położona 3 km na południowy-wschód od Lüneburga w Wendlandzie, pow. Lüneburg, Wiki/niem. , Wiki/pol.

Meklemburgia-Pomorze Przednie:
Wendisch Baggendorf
– wieś gminna w pow. Vorpommern-Rügen (pol. Pomorze Przednie-Rugia), Wiki/niem. , Wiki/pol.
Wendischhagen – część miasta Malchin, pow. Mecklenburgische Seenplatte (pol. Pojezierze Meklemburskie).
Wendisch-Langendorf
– nadmorska wieś w gminie Gross Mohrdorf, pow. Vorpommern-Rügen (pol. Pomorze Przednie-Rugia).
Wendisch Priborn
– wieś w gminie Ganzlin, pow. Ludwigslust-Parchim, Wiki/niem. , Wiki/pol.
Wendisch Rambow – wieś w gminie Bad Kleinen, pow. Nordwestmecklenburg, położona pomiędzy Wismarem, a Schwerinem.
Wendisch Waren
– niegdyś osobna wieś, od 2012 r. dzielnica miasta Goldberg, pow. Ludwigslust-Parchim, Wiki/niem. , Wiki/pol.

Saksonia:
Wendischbaselitz (grnłuż. Serbske Pazlicy) – łużycka wieś w gminie Nebelschütz, pow. Bautzen (pol. Budziszyn), Wiki/niem.
Wendischbora
– miejscowość wchodząca w skład miasta Nossen, pow. Meissen (pol. Miśnia), Wiki/niem.  
Wendischcarsdorf
(obecnie od 1937 r. Karsdorf) – część miasta Rabenau pod Dreznem, pow. Sächsische Schweiz-Osterzgebirge.
Wendisch-Cunnersdorf
(grnłuż. Serbske Kundraćicy) – niegdyś osobna wieś, od 1994 r. część miasta Löbau w pow. Görlitz na Łużycach, położona tuż obok Wendisch-Paulsdorf,  Wiki/niem.
Wendischfähre – wieś nad Łabą, blisko granicy z Czechami, należy do gminy Rathmannsdorf, pow. Sächsische Schweiz-Osterzgebirge, Wiki/niem.
Wendisch-Paulsdorf
(grnłuż. Serbske Pawlecy) – niegdyś osobna wieś, od 1994 r. część miasta Löbau w pow. Görlitz na Łużycach, położona tuż obok Wendisch-Cunnersdorf, Wiki/niem.
Wendisch-Rottmannsdorf
(obecnie od 1937 r. Rottmannsdorf) – kiedyś odrębna miejscowość, od 1996 r. dzielnica miasta Zwickau, Wiki/niem.
Wendishain
– część miasta Hartha, pow. Mittelsachsen (pol. Środkowa Saksonia). Miejscowość umieszczona w spisie wyjątkowo, jako że jest jedyną miejscowością o bliźniaczym członie „Wendis-”.

Saksonia-Anhalt:
Wendisch-Börgitz
– mała miejscowość wchodząca w skład Börgitz i wraz z nim będąca częścią miasta powiatowego Stendal.
Wendischbrome – mała osada położona tuż przy granicy z Dolną Saksonią, dwa kilometry od dużej wsi Brome w Dolnej Saksonii. Osada leży w gminie Jübar, pow. Altmarkkreis Salzwedel, Wiki/niem.  
Wendischhorst
– wieś w gminie Dähre, pow. Altmarkkreis Salzwedel, położona blisko granicy z Dolną Saksonią.
Wendisch-Kirchhof
– mała miejscowość nad Hawelą, tuż przy granicy z Brandenburgią, będąca częścią miasteczka Havelberg, pow. Stendal.

P O L S K A :
Wendisch Buckow
(obecnie Bukowa, kaszub. Bùkòwa) – dawna wieś słowińska, położona w gminie Smołdzino, pow. słupski, woj. pomorskie.  Wiki/pol. , Wiki/niem.
Wendisch Buckow
(obecnie Bukowo) – wieś w gminie Polanów, pow. koszaliński, woj. zachodniopomorskie, Wiki/pol. , Wiki/niem. 
Wendisch Karstnitz (obecnie Karznica, kaszub. Kaszëbskô Karznica) – osada w gminie Potęgowo, pow. słupski, woj. pomorskie, Wiki/pol. , Wiki/niem. 
Wendisch Musta
(obecnie Mosty, łuż. Mosty) – nieistniejąca wieś, której pozostałości znajdują się w gminie Przewóz, pow. żarski, woj. lubuskie, Wiki/niem.
Wendisch Silkow
(obecnie Żelkowo, kaszub. Żelkòwa lub Kaszëbsczé Zelkòwò) – dawna wieś słowińska, położona w gminie Główczyce, pow. słupski, woj. pomorskie, Wiki/pol. , Wiki/niem.

Toponimy z przymiotnikiem „Windisch”:

N I E M C Y :

Badenia-Wirtembergia:
Windisch-Bockenfeld – dawna wieś wchodząca w skład gminy Leuzendorf, a dziś wraz z nią będąca częścią miasta Schrozberg, pow. Schwäbisch Hall, tuż przy granicy z Bawarią.
Windisch-Brachbach – osada, która obecnie należy do dzielnicy Obersteinach miasta Ilshofen, pow. Schwäbisch Hall.
Windischbuch – dawna wieś gminna, będąca obecnie częścią miasta Boxberg, pow. Main-Tauber-Kreis. Osada istniała już w VI wieku. Nazwę wsi tłumaczy się jako „Słowiański Buk”. Związek z bukiem potwierdza herb z wizerunkiem tego drzewa. Wiki/niem.
Windischenbach – wieś w gminie Pfedelbach, pow. Hohenlohekreis, Wiki/niem.
Windischenbach – krótki, bo zaledwie  3,7-kilometrowy potok, przepływający w pobliżu miejscowości o tej samej nazwie oraz przez Pfedelbach i Öhringen, pow. Hohenlohekreis, Wiki/niem.

Bawaria:
Windischbergerdorf – część miasta Cham, pow. Cham, położona we wschodniej części landu, niedaleko granicy z Czechami. Wiki/niem.
Windischbuchen – wieś w gminie Eichenbühl, pow. Miltenberg, na samej granicy z Badenią-Wirtembergią.
Windischengrün – część miasta Schauenstein, pow. Hof.
Windischenhaig – dzielnica miasta Kulmbach, pow. Kulmbach, Wiki/niem.
Windischenlaibach – część miasta Speichersdorf, pow. Bayreuth.
Windischeschenbach – miasto w pow. Neustadt an der Waldnaab, niedaleko granicy z Czechami, Wiki/niem. , Wiki/pol.
Windischgaillenreuth – część miasta Ebermannstadt, pow. Forchheim.
Windischhausen – część miasta Treuchtlingen, pow. Weissenburg-Gunzenhausen, Wiki/niem.
Windischletten – część miasta Schesslitz, pow. Bamberg, Wiki/niem.

Turyngia:
Windischholzhausen – dawniej osobna miejscowość, a od 1994 r. dzielnica Erfurtu – stolicy Turyngii, Wiki/niem. , Wiki/pol.
Windischenbernsdorf – dawniej osobna miejscowość, a od 1923 r. dzielnica miasta Gera, Wiki/niem.
Windischleuba – wieś i gmina w pow. Altenburger Land, Wiki/niem. , Wiki/pol.

A U S T R I A :
Windisch Baumgarten – część miasta Zistersdorf w kraju związkowym Dolna Austria, w pobliżu granicy ze Słowacją i Czechami.
Windisch Bleiberg
(słoweń. Slovenji Plajberk lub Slovenj Plajberg lub Svinčnica) – miejscowość w gminie Ferlach, pow. Klagenfurt-Land w Karyntii, w pobliżu granicy ze Słowenią. Do dziś ok. 38% mieszkańców stanowią Słoweńcy. Wiki/niem.
Windischgarsten – gmina w pow. Kirchdorf an der Krems, Górna Austria. Znany kurort. Wiki/niem. , Wiki/pol.
Windisch-Matrei (obecnie: Matrei in Osttirol) – miejscowość i gmina w Tyrolu Wschodnim. Wiki/niem. , Wiki/pol.
Windisch-Minihof – wieś w gminie Minihof-Liebau, pow. Jennersdorf, w kraju związkowym Burgenland, w pobliżu granicy ze Słowenią i Węgrami. Wiki/niem.

C Z E C H Y :
Windisch Kamnitz (obecnie: Srbská Kamenice) – wieś i gmina w pow. Děčín, w kraju usteckim (Ústecký kraj), nazwa związana jest z Serbołużyczanami, Wiki/czes. , Wiki/niem.

P O L S K A :

Windisch-Marchwitz – (wcześniej niem.: Polnisch Marchwitz oraz Smarchow, pol. hist. Smarchów Polski, obecnie: Smarchowice Śląskie) – wieś w gminie Namysłów, pow. namysłowski, woj. opolskie, Wiki/pol.

S Ł O W E N I A :
Windisch-Feistritz (obecnie: Slovenska Bistrica) – miasto i gmina w słoweńskim regionie Styria (Štajerska). Wiki/słoweń. , Wiki/pol. , Wiki/niem.
Windischgrätz (także: Windischgraz lub Windisch-Graz, dosłownie: Slowenisch Graz, obecnie: Slovenj Gradec) – miasto w słoweńskim regionie Styria (Štajerska), Wiki/słoweń. , Wiki/pol. , Wiki/niem.

S Z W A J C A R I A :
Windisch (w starożytności: Vindonissa) – gmina w północnej Szwajcarii, w kantonie Argowia, w okręgu Brugg. Miejscowość wymieniona jest w spisie wyjątkowo. Nazwa gminy nie jest bowiem przymiotnikiem i nie zawiera drugiego członu będącego rzeczownikiem. Jednakże nazwa tej miejscowości związana jest z drugą częścią niniejszego opracowania nawiązującego do nazw starożytnych z terenu Alp i okolic. Wiki/pol. , Wiki/niem.

W przypadku Niemiec obrazowo przedstawia się poniższa mapka, gdzie nazwy miejscowe z przymiotnikiem „Wendisch” oznaczone są czerwonymi punktami, a nazwy z przymiotnikiem „Windisch” punktami czarnymi.
Zwraca uwagę daleko wysunięte osadnictwo słowiańskie na terenie Niemiec, a zwłaszcza w Bawarii i co zaskakujące – w Badenii-Wirtembergii . Oba kraje to dwa najbardziej na południe wysunięte landy Niemiec.

al-wenedowie-3

Mapa 1. Niemcy: nazwy miejscowe z przymiotnikami „Wendisch” (czerwone punkty) oraz „Windisch” (czarne punkty).

Część II
Wenetowie i Winidowie znani ze starożytności

Według powszechnie przyjętej narracji historycznej, Słowianie (Winidowie) pojawili się na terenie Bawarii, Austrii, Słowenii czy północno-wschodnich Włoch dopiero w VI/VII w. Następstwem osadnictwa Słowian są nazwy z przymiotnikiem „Windisch-” w tychże krajach, a także w odległej Badenii-Wirtembergii. Miałem okazję już wspomnieć w innym artykule o wczesnośredniowiecznych słowiańskich plemionach z terenu Bawarii (Górna Frankonia i Górny Palatynat). Ich nazwy to: Moinwinidzi (łac. Moinvinidi lub Moin-Winidi) oraz Radanzwinidzi (łac. Radanzwinidi lub Ratanz-Winidi). [2]  Wspomina o tym dokument cesarza Ludwika I Pobożnego wydanego dla biskupa Würzburga w latach 826-830. Choć plemiona te uległy dawno temu zniemczeniu, ich zamieszkanie na terenie Bawarii nie budzi wątpliwości.
Do dnia obecnego natomiast, Słowianie zamieszkują Włochy, a dokładnie prowincję Friuli-Wenecja Julijska, przylegającą bezpośrednio do Słowenii. Słowianie reprezentowani tam są przez mniejszość słoweńską, wyróżniającą się własnym językiem, strojem oraz tradycją. W przeszłości ludność słowiańska zamieszkiwała dużo większy obszar tej prowincji. Region ten zwany jest do dziś potocznie mianem „Schiavonia”, a w czasach Republiki Wenecji stanowił jej administracyjną prowincję. Słowiańska grupa narodowościowa zamieszkiwała w przeszłości nadmorską dzielnicę słynnego „miasta na wodzie” – Wenecji, zwaną „Riva degli Schiavoni” (pol. Nadbrzeże Słowiańskie). Położona ona była w dawnym kwartale sklawińskiej gminy kupieckiej, naprzeciw Pałacu Dożów i Placu Św. Marka. O słowiańskich mieszkańcach Wenecji mówi też budynek bractwa Scuola di San Giorgio degli Schiavoni ufundowany pod koniec XV wieku, który w XIX wieku stał się jednym z najsłynniejszych miejsc pielgrzymkowych dla artystów. [3]  Co ciekawe: zamieszkiwanie prowincji zwanej Wenecją (wł. Veneto) przez Słowian, których historyczna nazwa to „Wenedowie”, wydaje się w tym konkretnym przypadku zbiegiem okoliczności. Jednak czy na pewno?

W bardzo odległej starożytności obszar ten zamieszkiwał lud o nazwie Wenetowie. Ten etnonim jest praktycznie identyczny z nazwą Słowian – Wenedowie / Wendowie. Według wielkiego greckiego historyka Herodota, nadadriatyccy Wenetowie przybyli ze wschodu Europy. Jak podaje Wikipedia: „Najnowsze badania wskazują jednak na pochodzenie ludu z Europy Środkowej…”. Lud ten, uznawany za Indo-Europejczyków, miał przybyć na tamtejsze ziemie około 950 r. p.n.e. Zatem istnieje silne prawdopodobieństwo jego pokrewieństwa z Wenedami z Europy Środkowej. A jeśli uznać tych ostatnich za Słowian (co według mnie jest słuszne), [2]  to wniosek jawi się taki: Wenetowie z Italii także mieli prasłowiańskie korzenie. Pewną przesłanką przemawiającą za kontaktami Wenetów nadadriatyckich z Wenedami środkowoeuropejskimi są dowody w postaci wyrobów materialnych znalezionych w grobach nadadriatyckich. Wenetowie z Italii mieli bowiem używać bałtyckiego bursztynu.

Sprawa jest tym bardziej ciekawa, gdyż w starożytności, na północ od wspomnianej prowincji Friuli-Wenecja Julijska znajdował się region zamieszkiwany przez inny lud o podobnej nazwie. Starożytni Vindelici (pol. Windelikowie), bo o nich mowa, powszechnie uważani są za plemię celtyckie. Zajmowali oni teren obecnej północnej Szwajcarii, austriackiego Vorarlbergu i Tyrolu, niemieckiej południowej Badenii-Wirtembergii i południowo-zachodniej Bawarii. W dawnych pismach występują pod nazwami: Vindelici, Vindolici i Vindalici. [4]  Na marginesie: te ostatnie określenie najsilniej kojarzy się z Wandalami (łac. Vandali), ludem również środkowoeuropejskim, utożsamianym także z Wenedami, a tym samym ze Słowianami. [2]
Krainę plemienia nazywano Vindelicia, a na jej terenie znajdowały się miasta, które w rzymskich dokumentach nawiązywały do nazwy etnosu. Największym i najważniejszym miastem była Augusta Vindelicorum (obecny Augsburg w Bawarii) położona nad rzeką Lech (również swojska nazwa). Poza tym była Vindonissa (obecnie wspomniana powyżej gmina Windisch w Szwajcarii) i daleko na wschodzie – co zagadkowe – poza siedzibami plemienia, znajdowała się Vindobona (dzisiejszy Wiedeń). [5]  Ten ostatni przykład wskazuje, że nazwa plemienia mogła rozciągać się na wszystkie ludy zamieszkujące wzdłuż Alp o tym samym pochodzeniu. Pokrywałoby się to z przedstawionymi powyżej toponimami o przymiotniku „Windisch” . Tym samym wskazywałoby na zamieszkiwanie starożytnych Windelików dokładnie na tym samym obszarze, na którym w średniowieczu mieszkali słowiańscy Winidowie (niem. Winden). W związku z tym nasuwają się pytania:
– czy starożytni Vindelici to średniowieczni słowiańscy Winidowie?
– czy starożytni nadadriatyccy italscy Wenetowie rzeczywiście byli spokrewnieni ze środkowoeuropejskimi Wenedami?
– czy starożytni nadadriatyccy italscy Wenetowie byli tym samym ludem, co alpejscy Vindelici?
– czy wszystkie wspomniane ludy były Słowianami?

Odpowiedzi na te pytania są otwarte. Jednakże o osadnictwie Słowian w zamierzchłych czasach pisali już w XIX i na początku XX wieku wybitni polscy historycy. Należał do nich Wilhelm Bogusławski, który m.in. dogłębnie analizował relację Jordanesa, opisującą obszar zamieszkania Wenetów (Słowian). [6]
Jordanes – historyk żyjący w VI w. pisał tak:

„Sklawenowie siedzą na obszarze od grodu Noviodunum i jeziora określanego jako Mursjańskie, po rzekę Danaster [Dniestr – przyp. A.L.], a na północy po Wisłę…” [7]

Bogusławski uważał, że Jezioro Mursjańskie w pierwotnych tekstach zapisane było jako „Jezioro Musjańskie” (łac. Lacus Musianus) i że dziś zwie się ono Jeziorem Bodeńskim (niem. Bodensee). Jezioro te miało także jeszcze inną nazwę, o czym piszę poniżej. Nazwę położonego nad tym jeziorem miasta Bregencja (niem. Bregenz) w Austrii łączy ze słowiańskim „brzegiem”, nazywając miasto „Bregańcem”. Co zaskakujące: w języku czeskim nazwa miasta brzmi „Břežnice” i wywodzi się właśnie od słowiańskiego wyrazu „brzeg”. W starożytności miasto nosiło nazwę Brigantium, którą to nazwę wywodzi się od celtyckiego plemienia Brygantów. Nazwę plemienną próbuje się natomiast wywodzić od różnych słów celtyckich przypominających człony „brig”, „brigan” lub od bóstwa kobiecego. [8]
Etymologia miasta wywodząca nazwę od słowiańskiego „brzegu” zdaje się być bardziej sensowniejsza, tym bardziej, iż w języku niemieckim główny człon nazwy to „breg”.
Tereny położone nad Jeziorem Bodeńskim, za zamieszkałe pierwotnie przez Słowian uważał także Wojciech Kętrzyński. W swym zapomnianym przez rodaków opracowaniu z przełomu XIX i XX wieku pt. „O Słowianach mieszkających niegdyś między Renem a Łabą, Salą i czeską granicą” podaje on wiele słowiańsko brzmiących toponimów położonych w Badenii-Wirtembergii, Bawarii, Austrii, Szwajcarii, a nawet w Liechtensteinie. [9]  Zwraca również uwagę na bardzo istotną rzecz związaną z nazwą innej znanej miejscowości położonej nad Jeziorem Bodeńskim. Mowa tu o mieście Konstancja (niem. Konstanz) w Niemczech (Badenia-Wirtembergia). Autor podaje, że przez lata w niemieckich dokumentach nazwa tego miasta posiadała typowo słowiańskie brzmienie. W języku niemieckim była to postać „Kostnitz”, w dawnej mowie polskiej „Kostnica”. Czesi do dziś nazywają te miasto „Kostnice” z typową słowiańską końcówką „-ice”. [10]  Niemieckojęzyczna Wikipedia podaje, iż nazwa „Kostnitz” funkcjonująca przez wiele wieków w literaturze, powstała w wyniku pomyłki i przekręcenia liter w dokumentach. Tego typu tłumaczenie nie jest niczym nowym. Wszystkie bowiem zapisy łączące Słowian ze starożytnymi Wenedami, Wandalami i innymi ludami znanymi ze starożytnej historii, uważane są za pomyłki, omyłki, błędy pisarskie i drukarskie, wymysły, „ukolorowania”, bajania czy także celowe kłamstwa. Taka argumentacja odbiega od naukowego, uczciwego i rzetelnego podejścia do warsztatu źródłowego. Zwracam uwagę Czytelników, że wiele nieprawdopodobnych z punktu widzenia teorii allochtonistycznej, dawnych relacji pisanych, z zasady trafia do szuflady z napisem „Pomyłki, omyłki i błędy”. Trafiają tam, gdyż nie pasują do teorii o późnym przybyciu Słowian do Europy i późnym pojawieniu się ich na kartach historii.
Wracając do „Kostnicy”, niemieckojęzyczna Wikipedia podaje także, że w 1908 r. w berlińskiej dzielnicy Wilmersdorf zmieniono nazwę ulicy z „Kostnitzer Strasse” (pol. Ulica Kostnicka) na „Konstanzer Strasse” (pol. Ulica Konstancka). [11]  Nazwa ta została zmieniona ze względu na rugowanie słowiańskości z niemieckich toponimów. Ówczesnym (i współczesnym także) Niemcom nie mieściło się bowiem w głowie, że nazwa miasta nad Jeziorem Bodeńskim może mieć słowiańskie brzmienie i co gorsza – słowiański źródłosłów.
Przekonany o zamieszkiwaniu starożytnej Germanii przez Słowian był również Konstanty Moes-Oskragiełło, prekursor wegetarianizmu w XIX wieku na terenie ziem polskich. Wspominał on o tym w swej książce „Jarstwo i wełniarstwo w dziejach Słowiańszczyzny”. Uważał wręcz, że cała starożytna Germania była słowiańska i że wszystkie nazwy topograficzne z terenu całych Niemiec mają pochodzenie słowiańskie. [12]
Do ciekawostek należy też fakt, iż w austriackich krajach – Salzburgu i Tyrolu Wschodnim oraz częściowo we włoskim Tyrolu Południowym leży pasmo górskie, będące częścią Wysokich Taurów, o nazwie Venedigergruppe. Najwyższym szczytem tego pasma jest Grossvenediger. Dość zabawna jest próba wytłumaczenia nazwy tego szczytu:

„W dosłownym tłumaczeniu nazwa szczytu oznacza „Wielki Wenecjanin”. Pochodzenie tej nazwy nie jest jasne. Jest ono zapewne związane z nazwą Wenecji (niem. Venedig). Według jednej z hipotez do południowych jego stoków mieli dawniej docierać kupcy weneccy. Według alternatywnej hipotezy nazwa szczytu pochodzi stąd, że przy bardzo dobrej przejrzystości powietrza miałby on być widoczny z odległej o 185 km Wenecji, co jednak nie znajduje potwierdzenia w faktach”. [13]

Nazwa ta, z następującą po „V” samogłoską „e” odbiega od drugiej samogłoski z nazwy Windelików i wspomnianych łacińskich nazw miast. Jednakże, na terenie Windelików znajduje się wspominane Jezioro Bodeńskie, którego część zwana była w starożytności jako Lacus Venetus. Nazwę tę zapisał Pomponiusz Mela w roku 43 n.e. na określenie tzw. górnej części jeziora (niem. Obersee). [14]

Jak to wszystko interpretować? Nie chcę niczego narzucać Czytelnikom, ale według mnie istnieje prawdopodobieństwo, że alpejscy Windelikowie i nadadriatyccy Wenetowie to ten sam lud. Istnieje także prawdopodobieństwo, iż oba ludy były w jakimś stopniu spokrewnione ze Słowianami lub, że były po prostu Słowianami. Daleki zachodni zasięg osadnictwa Słowian może dziwić. Jednakże niemieckie toponimy z przymiotnikami „Wendisch” i „Windisch” wyraźnie pokazują dokąd ono sięgało. Osadnictwo słowiańskie na terenach Bawarii i Hesji jest poświadczone także źródłowo. Zamieszkiwanie Słowian w Tyrolu Wschodnim potwierdzają dodatkowo badania genetyczne oraz słowiańskie nazwy pastwisk, co wykazali austriaccy naukowcy i o czym pisałem w artykule „Języki słowiańskie a haplogrupa R1a1”. [15]

Zwraca uwagę mieszanie się starożytnych nazw z członami „Venet-” i „Vind-” na terenie od Adriatyku po ziemie na północ od Alp. Zwraca uwagę także mieszanie się tych nazw ze współczesnymi toponimami o przymiotnikach „Windisch”. Wyraźnie obrazuje to poniższa mapka:

al-wenedowie-1

al-wenedowie-2

Na podstawie mapy nr 2 można mniemać, iż nazwa pasma górskiego Venedigergruppe oraz nazwa szczytu Grossvenediger związane są z nazwą plemienną Wenetów. Góry te są geograficznym łącznikiem pomiędzy przybliżonym obszarem zamieszkania Wenetów, a przybliżonym obszarem zamieszkania Windelików. W tym kontekście może wydawać się, że oba plemiona to w gruncie rzeczy ten sam lud, nazywany raz za pomocą członu „Wen-”, a raz za pomocą członu „Win-”. We wczesnym średniowieczu ziemie Windelików, Wenetów jak i obszar Austrii, na którym położone są wymienione góry, zamieszkują Słowianie. Zowią się oni mianem „Winden” oraz mianem „weneckich Słowian”, a region zamieszkania tych drugich to „Venezia Schiavonia”.
Choć w niniejszym artykule skupiłem się na współczesnych nazwach związanych z przymiotnikami „Wendisch” i „Windisch”, to na koniec dodatkowo chciałbym dla ciekawości przytoczyć sześć innych nazw. Spośród wielu toponimów z terenu Alp posiadających postać nie-germańską, te brzmią wyjątkowo zagadkowo lub nawet swojsko:
Blasenka – szczyt w Vorarlbergu (Austria), 2010 m n.p.m.
Greben – mała miejscowość w Vorarlbergu (Austria), położona między wsiami Bezau i Reuthe.
Holenke – szczyt w Vorarlbergu (Austria), 2044 m n.p.m.
Orsanka – mała osada położona pod miastem Götzis w Vorarlbergu (Austria).
Schmiecha – rzeka w Badenii-Wirtembergii (Niemcy), na północ od J. Bodeńskiego, 41 km długości, dopływ Dunaju.
Schwelka – mała osada w Vorarlbergu (Austria), położona niedaleko wsi Reuthe.

Zakończenie

Niniejszy artykuł ledwie zahaczył o temat zachodniego zasięgu zamieszkania Słowian. Zagadnienie te będzie kontynuowane w przyszłości. Jednak sprawa ta wymaga naukowego rozeznania na szerszą skalę. Temat osadnictwa Słowian w regionie alpejskim i nadadriatyckim powinien być na nowo przeanalizowany przez naukowców. Miejmy nadzieję, że do takich badań dojdzie i że nowe badania z zastosowaniem nowoczesnej metodologii ujawnią kolejne ważne odkrycia w tym zakresie. Zbadane powinny zostać na nowo etymologie nazw miejscowych i etymologie nazw plemiennych ze starożytności. Badaniom należałoby poddać dawne źródła pisane, a także wyroby kultur materialnych oraz zachowane dawne szczątki ludności ze wspomnianych obszarów. Badaniom tym powinien przyświecać wysoki profesjonalizm, uczciwość, rzetelność i otwartość umysłu badaczy. Wszystko to powinno być wolne od prymitywnego niemieckiego i zachodnioeuropejskiego szowinizmu, kompleksu wyższości, zacietrzewienia i ograniczenia umysłowego. Wówczas dopiero nauka może zbliżyć się do prawdy.

Adrian Leszczyński
aleszczynski@interia.pl

BIBLIOGRAFIA:

Przy sporządzaniu wykazu miejscowości o przymiotnikach „Wendisch” i „Windisch” korzystałem z niemieckich atlasów książkowych – współczesnych jak i jednego przedwojennego, oraz ze stron Wikipedii w pięciu językach.
Oto spis:
1. Deutschland und die Welt, Atlas für Beruf und Haus; Ullstein A.G.; Berlin 1934 r.
2. Deutschland ADAC MaxiAtlas 1:150 000 – 2004/2005; ADAC Verlag GmbH; München.
3. Autoatlas 2010/2011, Deutschland 1:300 000, Schweiz 1:301 000, Österreich / Benelux / Dänemark 1:300 000, Europa 1:750 000/ 1:4,5 Mio.; MairDumont; Ostfildern.
4. Wikipedia polskojęzyczna: https://pl.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Strona_g%C5%82%C3%B3wna
5. Wikipedia niemieckojęzyczna: https://de.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Hauptseite
6. Wikipedia czeskojęzyczna: https://cs.wikipedia.org/wiki/Hlavn%C3%AD_strana
7. Wikipedia słoweńskojęzyczna: https://sl.wikipedia.org/wiki/Glavna_stran
8. Wikipedia anglojęzyczna: https://en.wikipedia.org/wiki/Main_Page

PRZYPISY:

[1] – Kamil Dudkowski; Dokąd na zachód sięgała Polska?; Wspaniała Rzeczpospolita 03.02.2016:
http://wspanialarzeczpospolita.pl/2016/02/03/dokad-na-zachod-siegala-polska/

[2] – patrz artykuły: Adrian Leszczyński; Wenedowie, Wandalowie i Słowianie; Taraka 24.05.2014:
http://www.taraka.pl/wenedowie_wandalowie_slowianie
oraz: Adrian Leszczyński; Źródła pisane o pochodzeniu Słowian i Polaków; Taraka 23.02.2015:
http://www.taraka.pl/zrodla_pisane_o_pochodzeniu

[3] – Wikipedia (pol.):  https://pl.wikipedia.org/wiki/Schiavoni

[4] – Wikipedia (ang.): https://en.wikipedia.org/wiki/Vindelici

[5] – Wikipedia (pol.): https://pl.wikipedia.org/wiki/Vindobona

[6] – Wilhelm Bogusławski; Dzieje Słowiańszczyzny Północno-Zachodniej do połowy XIII w., Księga 1, Słowiańszczyzna północno-zachodnia od I do VI w. po Chrystusie; Poznań 1857 r., s. 17-26 – wersja internetowa:
http://archive.org/stream/dzielesowiaszczy01boguuoft/dzielesowiaszczy01boguuoft_djvu.txt

[7] – Jordanes; De Getarum sive Gothorum origine et rebus gestis (pol. Getica – Historia Gotów); 551 r. – wersja internetowa w j. łacińskim i angielskim:  http://www.harbornet.com/folks/theedrich/Goths/Goths1.htm

[8] – Wikipedia (niem.): https://de.wikipedia.org/wiki/Brigantier#Name

[9] – Wojciech Kętrzyński; O Słowianach mieszkających niegdyś między Renem a Łabą, Salą i czeską granicą; Kraków 1901 r., s. 4-12 – wersja internetowa: http://archive.org/stream/rozprawy07filogoog/rozprawy07filogoog_djvu.txt

[10] – Wikipedia (czes.): https://cs.wikipedia.org/wiki/Kostnice_(m%C4%9Bsto)

[11] – Wikipedia (niem.): https://de.wikipedia.org/wiki/Konstanz#Konzil_von_Konstanz

[12] – Konstanty Moes-Oskragiełło; Jarstwo i wełniarstwo w dziejach Słowiańszczyzny; Warszawa 1888 r., s. 10, 18.

[13] – Wikipedia (pol.): https://pl.wikipedia.org/wiki/Gro%C3%9Fvenediger

[14] – Pomponiusz Mela; De situ orbis libri tres (pol. O położeniu krajów świata ksiąg trzy); 43/44 r.

[15] – Adrian Leszczyński; Języki słowiańskie a haplogrupa R1a1 – Nazwy pastwisk we Wschodnim Tyrolu a haplogrupa R1a1; Taraka 16.03.2016:  http://www.taraka.pl/jezyki_slowianskie_a_haplogrupa_R1a1

Burkhard Berger, Harald Niederstätter, Gerhard Rampl, Daniel Erhart z zespołem; Pasture Names with Romance and Slavic Roots Facilitate Dissection of Y Chromosome Variation in an Exclusively German-Speaking Alpine Region; Plos One 27.07.2012:  http://journals.plos.org/plosone/article/authors?id=10.1371%2Fjournal.pone.0041885

Adrian Leszczyński

***

Adrian bardzo dokładnie opisał Wenedów ale nie wszystkich żyli jeszcze we Francji, Iliriowie byli też nazywani Wenetami lub Wenetami Ilyryjskimi. Nazwy związane z Wenedami pojawiają się też we Francji, na Wyspach Brytyjskich. Jeśli zaś chodzi o genetykę to nazwa Wenedowie występowała zarówno tam gdzie dominowała hg R1a jak i hg I2a. Tutaj więcej informacji o tym.

Dragomira